Publication: Türkiye’de siyasetin finansmanı
Abstract
SİYASETİN FİNANSMANI Seçimde, serbest ve etki altına alınmamış seçmen iradesine geçerlilik tanınabilmesinin ön koşullarından biri de “seçimin finansmanı”dır. Artık günümüzde bir seçimin demokratik ve adil seçim olup olmadığının tespitindeki kriterlerden birisi de finansmanının meşru ve saydam olup olmadığı ile ölçülmektedir. Siyasi partilerin gelir kaynakları SPK’nun 61. maddesinde “gelirler ve kaynakları” başlığı altında tahdidi olarak sayılmış olup, bu maddeye göre partiler toplam on kalemden oluşan bir gelir çeşidine sahiptir. Bunlar: Parti üyelerinden alınacak giriş aidatı ile üyelik aidatı; partili milletvekillerinden alınacak milletvekilliği aidatı; (milletvekili, belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği, il genel meclisi üyeliği) aday adaylarından alınacak özel aidat; parti bayrağı, flaması, rozeti ve benzeri rumuzların satışından sağlanacak gelirler; parti yayınlarının satış bedelleri; üye kimlik kartlarının ve parti defter, makbuz ve kağıtlarının sağlanması karşılığında alınacak ücretler; parti tarafından düzenlenen balo, eğlence ve konser faaliyetlerinden sağlanan gelirler; parti mal varlığından elde edilecek gelirler; bağışlar; devletçe yapılan yardımlardır. 1982 Anayasası’ndaki ilk düzenleme ise 1995 yılında yapılmıştır. Gerçekten de, 23.07.1995 tarihinde kabul edilen 4121 sayılı yasa ile Anayasa’nın 68. maddesinin son fıkrasına “siyasi partilere, Devlet, yeterli düzeyde ve hakça mali yardım yapar. Partilere yapılacak yardımın, alacakları üye aidatının ve bağışların tabi olduğu esaslar kanunla düzenlenir” hükmü eklenerek, hazine yardımı bir anayasa kuralı haline getirilmiştir. 1982 Anayasası 1995 yılında değiştirilerek, partilere yapılan hazine yardımı anayasal bir kural haline getirilmesine rağmen, SPK’nda gerekli düzeltmeler henüz yapılmadığı için Maliye Bakanlığı mevcut kanun hükümlerini uygulamaktadır. Siyasi partilerin finansmanı konusunda Türk mevzuatının önemli eksikliklerinden birisi de seçim kampanyası gelir ve giderlerinin etkin yollarla kamuoyuna açıklanması zorunluluğunun düzenlenmemiş olmasıdır. Anayasa Mahkemesi’nin yaptığı mali denetim sonucu Resmi Gazete’de yayınlanmasının, yukarıda ayrıntıları ile açıklandığı gibi hem bu denetim yolunun etkin olmaması, geç sonuçlanması, gerçeklerle örtüşmemesi nedeniyle farklı bir uygulamanın getirilmesi zorunluluğu vardır. Örneğin Yunanistan’da devlet yardımı alan partilerin hesaplarının her yıl günlük iki gazetede yayınlanması gibi bir düzenleme bu sorunun çözümünde etkili olabilir. Demokratik siyasal sistemin sağlıklı şekilde işlemesi için, sistemin aktörleri olan siyasi partilerin, hükümetin ve Meclisin itibar ve halkın güvenini kazanmaları kaçınılmaz bir zorunluluktur. Bunun için de, öncelikle Siyasi Partiler Kanunu’nda yapılacak düzenlemelerle, siyasi partilerin ekonomik (finans) kaynaklarında açıklık, saydamlık getirilmesi; seçim harcamalarının hem partiler hem de adaylar için kayıtlı hale getirilerek şeffaflaştırılması; seçim finansmanlarının demokratik, objektif bir denetim ve gözetim sistemine bağlanması gerekmektedir.
FINANCING OF POLITICS İN TURKEY In election, one of the preconditions of being acceptable in free and not influenced elector’s will is also financing of politics. In these days, one of the criterion to prove whether an election is democratic and fair or not is measured with the financing’s being legal and clear or not. The sources of income of the political parties are admitted limited SPK’s (Political Parties Legislate) 61. article of code under the heading of ‘incomes and resources’ and according to this article the parties have a kind of income which is comprised with 10 items. These are; admission and membership contributions taken from the members of party; the contributions taken from deputies; (deputy, the office of the mayor, the membership of municipal assembly, the membership of provincial councial) the special contributiıns taken from the pre-candidates; the incomes which will be supplied with the selling of the party’s flag, signal flag, rosette and such kind of things; the sale values of party publication; the costs taken on the condition of supplying member identity card and party register, receipt and papers; the incomes supplied from the ball, entertainment and concert that are organized by the parties; the incomes which will be available from the assets; donations, aids made by government. The first arrangement in 1982 Constitution was made in 1995. In fact, in 23.07.1995 with the admitted law code numbered 4121 adding the judgement, ‘Government supplies fair and enough financial help to the political parties. The aids that will be made to the parties, the membership contribution that the parties will take and the facts that the donations are liable to, are regulated with law.’ the exchequer aid is turned into a constitution rule. Although, the exchequer aid that is made to the parties is turned into a constitution rule, with the changes in 1982 Constitution in 1995, as the necessary regulations have not been made in SPK, Ministry of Finance is applying the present law decisions. One of the most important deficiency of Turkish Legislation about the financing of political parties is being unarranged of the obligatory explanation of the election campaign’s incomes and expenditures to the public opinion effectively. Because of the publication of the financial inspection, which is made by Constitution Law Court, in The Official Gazette, this control’s being uneffective, late resulted, not being suitable to the realities, there is an obligatory to use a different application. For example, in Greece, like a regulation that the publication of the accounts of parties, which take help from Government, in two daily newspapers every year, can be effective to solve this problem. To continue a regular democratic political system, it is an unavoidable obligation to gain esteem and the confidence of people for political parties, Government and assembly that are the actors of the system. To make this a real, it is necessary to make the economical resources of the political parties clear; to make the election expenditures deficit for both parties and candidates; to bound the financing of election to democratic, an objective control and supervision system, with the regulations made in SPK. KISALTMALAR (VII) GİRİŞ (1) BÖLÜM 1 KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA SİYASETİN FİNANSMANI: TEORİ ve UYGULAMA I- TEORİDE SİYASETİN FİNANSMANI A- SİYASETİN FİNANSMANI KAVRAMI (27) 1- Tanım ve Kapsam (27) 2- Siyasetin Finansmanında Bildirim ve Şeffaflık (32) B- SİYASETİN FİNANSMANINDA DOĞRUDAN VE DOLAYLI KAMUSAL DESTEKLER (41) 1- Doğrudan Kamusal Destekler (41) 2- Dolaylı Kamusal Destekler (46) C- SİYASETİN FİNANSMANINDA SINIRLAMA VE DENETİM (52) 1- Giderler ve Bağışlarla İlgili Sınırlamalar (53) 2- Siyasi Partilerin ve Adayların Seçimler Sırasındaki Harcamalarının Sınırlanması (56) 3- Siyasi Partilere ve Adaylara Yapılan Bağışlamaların Sınırlandırılması (59) 4- Siyasi Parti veya Adayların Giderlerinin Denetimi (61) D- SİYASETİN FİNANSMANINDA KAYIT DIŞI GELİR VE GİDER SORUNU (67) II- KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA SİYASETİN FİNANSMANI (79) A- AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ (79) 1- Tarihi Gelişim (79) 2- Siyasetin Finansmanında Bir Dönüm Noktası: Buckley-Valeo Davası. (88) 3- ABD’de Doğrudan Kamusal Destek (91) 4- ABD’de Bağışlar (93) B- JAPONYA (101) C- AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ (103) 1- Genel Olarak Avrupa Birliği Ülkelerinde Siyasetin Finansmanına İlişkin Düzenleme ve Uygulamalar (103) 2- Fransa (106) 3- Birleşik Krallık (119) 4- Almanya (124) 5- İspanya (133) 6- İtalya (136) 7- Hollanda (138) 8- Danimarka (140) BÖLÜM II TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANI I- TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERİN GELİR KAYNAKLARI A- SİYASİ PARTİLERİN GELİR KAYNAKLARI (142) 1- Aidatlar (144) a- Üye Aidatları (144) b- Partinin Seçimle Göreve Gelen Üyelerinin Ödeyecekleri Aidatlar (155) 2- Bağışlar (157) 3- Malvarlığından Elde Edilen Gelirler (169) 4- Parti Yayınları ile Bayrak, Rozet ve Flama v.b Rümuzlardan Elde Edilen Gelirler (175) 5- Balo, Eğlence ve Konser Faaliyetlerinden Elde Edilen Gelirler (177) B- TÜRKİYE’DE DOLAYLI KAMUSAL DESTEK UYGULAMALARI (179) 1- Kitle İletişim Araçlarından Yararlandırma (180) a- Tarihsel Gelişim (180) b- Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde şekillenen 1982 Anayasası Dönemi (182) 2- Vergi Muafiyeti (188) II- TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERİN HARCAMALARI A-GENEL OLARAK SİYASİ PARTİLERİN HARCAMALARI (190) B- HARCAMALARIN YAPILMASINDA USUL (193) C- GİDERLER KONUSUNDA MALİ SORUMLULUK (196) D- PARTİ İÇİ MALİ İŞLEMLER (196) 1- Parti Bütçeleri ve Kesin Hesap (197) 2- Mali Hükümlerin Yaptırımları (198) a- Hazinece El Koyma (198) b- Paraya Çevirme (200) c- Cezai Hükümler (201) E- TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANI KONUSUNDA YASAL EKSİKLİKLER VE SINIRLAMALAR (206) F- SİYASETİN FİNANSMANI KONUSUNDA TÜRKİYE’DE HUKUKİ ZEMİN ARAYIŞLARI (217) III- TÜRKİYE’DE DOĞRUDAN KAMUSAL DESTEK: HAZİNE YARDIMI A- GENEL OLARAK PARTİLERE YAPILAN HAZİNE YARDIMI (225) B- HAZİNE YARDIMININ ANAYASAL DÖNEMLER BAKIMINDAN GEÇİRDİĞİ UYGULAMA SÜREÇLERİ (228) 1- 1961 Anayasası Dönemi (228) 2- 1982 Anayasası Dönemi (237) C- SİYASİ PARTİLERE YAPILAN HAZİNE YARDIMININ MİKTARI (248) 1- Partilere Olağan Dönemde Yapılan Hazine Yardımı (248) 2- Partilere Seçim Dönemlerinde Yapılan Hazine Yardımı (259) D- HAZİNE YARDIMININ SİYASİ SONUÇLARI (260) 1- Hazine Yardımının Olumlu Sonuçları (261) 2- Hazine Yardımının Olumsuz Sonuçları (264) a- Milletvekili Transferleri (272) b- Kartelleşme (2274) c- Temsil Sorunu (276) d- Hazine Yardımının Dağıtılması Anında Adalet Sorunu (280) IV- TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANININ YARGISAL DENETİMİ (282) A-GENEL OLARAK YARGISAL DENETİM (282) B-ANAYASA MAHKEMESİ’NİN DENETİM YÖNTEMİ (285) C- ANAYASA MAHKEMESİ’NİN DENETİMİNDE AKSAYAN YÖNLER (295) D- ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARINDA DENETİM (300) V- UYGULAMADAKİ SOMUT SORUNLAR (305) SONUÇ VE ÖNERİLER (324) KAYNAKÇA (338)
FINANCING OF POLITICS İN TURKEY In election, one of the preconditions of being acceptable in free and not influenced elector’s will is also financing of politics. In these days, one of the criterion to prove whether an election is democratic and fair or not is measured with the financing’s being legal and clear or not. The sources of income of the political parties are admitted limited SPK’s (Political Parties Legislate) 61. article of code under the heading of ‘incomes and resources’ and according to this article the parties have a kind of income which is comprised with 10 items. These are; admission and membership contributions taken from the members of party; the contributions taken from deputies; (deputy, the office of the mayor, the membership of municipal assembly, the membership of provincial councial) the special contributiıns taken from the pre-candidates; the incomes which will be supplied with the selling of the party’s flag, signal flag, rosette and such kind of things; the sale values of party publication; the costs taken on the condition of supplying member identity card and party register, receipt and papers; the incomes supplied from the ball, entertainment and concert that are organized by the parties; the incomes which will be available from the assets; donations, aids made by government. The first arrangement in 1982 Constitution was made in 1995. In fact, in 23.07.1995 with the admitted law code numbered 4121 adding the judgement, ‘Government supplies fair and enough financial help to the political parties. The aids that will be made to the parties, the membership contribution that the parties will take and the facts that the donations are liable to, are regulated with law.’ the exchequer aid is turned into a constitution rule. Although, the exchequer aid that is made to the parties is turned into a constitution rule, with the changes in 1982 Constitution in 1995, as the necessary regulations have not been made in SPK, Ministry of Finance is applying the present law decisions. One of the most important deficiency of Turkish Legislation about the financing of political parties is being unarranged of the obligatory explanation of the election campaign’s incomes and expenditures to the public opinion effectively. Because of the publication of the financial inspection, which is made by Constitution Law Court, in The Official Gazette, this control’s being uneffective, late resulted, not being suitable to the realities, there is an obligatory to use a different application. For example, in Greece, like a regulation that the publication of the accounts of parties, which take help from Government, in two daily newspapers every year, can be effective to solve this problem. To continue a regular democratic political system, it is an unavoidable obligation to gain esteem and the confidence of people for political parties, Government and assembly that are the actors of the system. To make this a real, it is necessary to make the economical resources of the political parties clear; to make the election expenditures deficit for both parties and candidates; to bound the financing of election to democratic, an objective control and supervision system, with the regulations made in SPK. KISALTMALAR (VII) GİRİŞ (1) BÖLÜM 1 KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA SİYASETİN FİNANSMANI: TEORİ ve UYGULAMA I- TEORİDE SİYASETİN FİNANSMANI A- SİYASETİN FİNANSMANI KAVRAMI (27) 1- Tanım ve Kapsam (27) 2- Siyasetin Finansmanında Bildirim ve Şeffaflık (32) B- SİYASETİN FİNANSMANINDA DOĞRUDAN VE DOLAYLI KAMUSAL DESTEKLER (41) 1- Doğrudan Kamusal Destekler (41) 2- Dolaylı Kamusal Destekler (46) C- SİYASETİN FİNANSMANINDA SINIRLAMA VE DENETİM (52) 1- Giderler ve Bağışlarla İlgili Sınırlamalar (53) 2- Siyasi Partilerin ve Adayların Seçimler Sırasındaki Harcamalarının Sınırlanması (56) 3- Siyasi Partilere ve Adaylara Yapılan Bağışlamaların Sınırlandırılması (59) 4- Siyasi Parti veya Adayların Giderlerinin Denetimi (61) D- SİYASETİN FİNANSMANINDA KAYIT DIŞI GELİR VE GİDER SORUNU (67) II- KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA SİYASETİN FİNANSMANI (79) A- AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ (79) 1- Tarihi Gelişim (79) 2- Siyasetin Finansmanında Bir Dönüm Noktası: Buckley-Valeo Davası. (88) 3- ABD’de Doğrudan Kamusal Destek (91) 4- ABD’de Bağışlar (93) B- JAPONYA (101) C- AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ (103) 1- Genel Olarak Avrupa Birliği Ülkelerinde Siyasetin Finansmanına İlişkin Düzenleme ve Uygulamalar (103) 2- Fransa (106) 3- Birleşik Krallık (119) 4- Almanya (124) 5- İspanya (133) 6- İtalya (136) 7- Hollanda (138) 8- Danimarka (140) BÖLÜM II TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANI I- TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERİN GELİR KAYNAKLARI A- SİYASİ PARTİLERİN GELİR KAYNAKLARI (142) 1- Aidatlar (144) a- Üye Aidatları (144) b- Partinin Seçimle Göreve Gelen Üyelerinin Ödeyecekleri Aidatlar (155) 2- Bağışlar (157) 3- Malvarlığından Elde Edilen Gelirler (169) 4- Parti Yayınları ile Bayrak, Rozet ve Flama v.b Rümuzlardan Elde Edilen Gelirler (175) 5- Balo, Eğlence ve Konser Faaliyetlerinden Elde Edilen Gelirler (177) B- TÜRKİYE’DE DOLAYLI KAMUSAL DESTEK UYGULAMALARI (179) 1- Kitle İletişim Araçlarından Yararlandırma (180) a- Tarihsel Gelişim (180) b- Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde şekillenen 1982 Anayasası Dönemi (182) 2- Vergi Muafiyeti (188) II- TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLERİN HARCAMALARI A-GENEL OLARAK SİYASİ PARTİLERİN HARCAMALARI (190) B- HARCAMALARIN YAPILMASINDA USUL (193) C- GİDERLER KONUSUNDA MALİ SORUMLULUK (196) D- PARTİ İÇİ MALİ İŞLEMLER (196) 1- Parti Bütçeleri ve Kesin Hesap (197) 2- Mali Hükümlerin Yaptırımları (198) a- Hazinece El Koyma (198) b- Paraya Çevirme (200) c- Cezai Hükümler (201) E- TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANI KONUSUNDA YASAL EKSİKLİKLER VE SINIRLAMALAR (206) F- SİYASETİN FİNANSMANI KONUSUNDA TÜRKİYE’DE HUKUKİ ZEMİN ARAYIŞLARI (217) III- TÜRKİYE’DE DOĞRUDAN KAMUSAL DESTEK: HAZİNE YARDIMI A- GENEL OLARAK PARTİLERE YAPILAN HAZİNE YARDIMI (225) B- HAZİNE YARDIMININ ANAYASAL DÖNEMLER BAKIMINDAN GEÇİRDİĞİ UYGULAMA SÜREÇLERİ (228) 1- 1961 Anayasası Dönemi (228) 2- 1982 Anayasası Dönemi (237) C- SİYASİ PARTİLERE YAPILAN HAZİNE YARDIMININ MİKTARI (248) 1- Partilere Olağan Dönemde Yapılan Hazine Yardımı (248) 2- Partilere Seçim Dönemlerinde Yapılan Hazine Yardımı (259) D- HAZİNE YARDIMININ SİYASİ SONUÇLARI (260) 1- Hazine Yardımının Olumlu Sonuçları (261) 2- Hazine Yardımının Olumsuz Sonuçları (264) a- Milletvekili Transferleri (272) b- Kartelleşme (2274) c- Temsil Sorunu (276) d- Hazine Yardımının Dağıtılması Anında Adalet Sorunu (280) IV- TÜRKİYE’DE SİYASETİN FİNANSMANININ YARGISAL DENETİMİ (282) A-GENEL OLARAK YARGISAL DENETİM (282) B-ANAYASA MAHKEMESİ’NİN DENETİM YÖNTEMİ (285) C- ANAYASA MAHKEMESİ’NİN DENETİMİNDE AKSAYAN YÖNLER (295) D- ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARINDA DENETİM (300) V- UYGULAMADAKİ SOMUT SORUNLAR (305) SONUÇ VE ÖNERİLER (324) KAYNAKÇA (338)