Mekanik göz ve ben

Abstract

Bu eser metin, fotoğraf üretimiyle kurulan görsel ilişkinin temelinde yatan bakış kavramını sorgulayarak, otoportre fotoğraf pratiğinin psikanalitik, toplumsal ve görsel kültürel açılımlarını araştırmak amacıyla hazırlanmıştır. Otoportre, hem bireyin kendine bakışı, hem de başkasının bakışı tarafından şekillenen bir görünürlük alanı olarak, öznenin oluşumu ve temsil süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, otoportre pratiğini anlamanın yolu, öncelikle “bakış”ın ne olduğu, nasıl işlediği ve hangi güç ilişkilerini içerdiğini kavramsal olarak tartışmaktan geçmektedir. Çalışmanın temel varsayımı, otoportre pratiğinin yalnızca kişisel bir ifade biçimi olmadığı; aksine, gözetim toplumunun görsel düzenekleri içinde işleyen ve özneyi hem görünür kılan hem de denetleyen bir yapı olarak işlev gördüğüdür. Fotoğrafın bu çifte işlevi, hem temsil hem de gözetim aracı olması, otoportreyi estetik bir üretimden çok daha fazlası haline getirir. Bu nedenle otoportre, psikolojik bir içe bakış imkanı sunarken, aynı zamanda dışsal bakışların etkisiyle şekillenen bir temsil stratejisi olarak da değerlendirilmelidir. Bu eser metin, otoportre fotoğraf pratiğini, Lacan’ın psikanalitik yaklaşımı, Foucault’nun gözetim kuramı, Harun Farocki’nin operasyonel imge düşüncesi ve Judith Butler’ın kimlik performansı tartışmaları çerçevesinde ele alarak, görünürlük, özneleşme ve temsil kavramlarını disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Kuramsal arka planın ardından, bu bağlamda geliştirilmiş sanat üretiminin çözümlemesine yer verilecektir. Eser 16 sanatçıya sipariş edilen bir sanat üretimini merkezine alarak, otoportre fotoğraf pratiğini özne, bakış ve görünürlük ve operasyon ilişkileri üzerinden sorgulamaktadır. Bu amaç doğrultusunda eser metin, araştırma ve üretim yöntemiyle şekillenmiş olup, kuramsal tartışmalarla sanat üretimi arasındaki ilişkiyi düşünsel ve görsel bir üretim süreci üzerinden tartışmaktadır.

This practice based research has been prepared with the aim of examining the concept of the gaze underlying the visual relationship established through photographic production, and of exploring the psychoanalytic, social, and visual cultural dimensions of self-portrait photography. The self-portrait, as a visibility field shaped by both one’s gaze upon oneself and the gaze of others, is directly related to the formation of subjectivity and processes of representation. Therefore, understanding the practice of self-portraiture requires first a conceptual discussion of what the “gaze” is, how it functions, and what power relations it encompasses. The central assumption of this study is that the self-portrait is not merely a form of personal expression; rather, it operates as a visual apparatus within the surveillance society, making the subject both visible and governable. Photography’s dual function (as a medium of both representation and surveillance) renders the self-portrait far more than an aesthetic production. It should thus be considered not only as an opportunity for psychological introspection but also as a representational strategy shaped by external gazes. This study aims to examine self-portraiture through an interdisciplinary framework, incorporating Lacan’s psychoanalytic theory, Foucault’s theory of surveillance, Harun Farocki’s concept of the operational image, and Judith Butler’s discussions on performativity and identity. Following the theoretical background, the text will analyze an art project developed within this context. Focusing on an art project in which 16 artists were commissioned to produce self-portrait photographs, this study critically engages with the practice of self-portraiture through the lenses of subjectivity, gaze, visibility, and operational image dynamics. In doing so, the text investigates the relationship between theoretical inquiry and artistic production through a combined intellectual and visual methodology.