Maveraunnehr fakihleri ve eserleri (Hicri VI. ve VIII. asır arası)

Abstract

Bu Tez, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısımda, Mâverâünnehr kelimesinin tarifi, ortaya çıkışı ve coğrafi olarak sınırları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Birinci bölümde ise konular İslamiyet girmeden önce ve sonra Maveraunnehr'in tarihçesi başlıkları altında ele alınmış, İslam fethinden önce daha ziyade İran ve Türk unsurlarının hakimiyetinde olan bölgenin, İslam fetihlerinden sonra müslüman Arapların idaresine bağlı olarak başlangıçta dini ve siyasi çatışmaların sıkça yaşandığı bir bölge durumuna geldiğine dikkat çekilmiştir. Ayrıca daha sonra yerli halkın idareye gelmesine bağlı olarak bölgenin istikrara kavuştuğu ve neticede ilmi ve kültürel hayatta büyük gelişmeler görüldüğü ifade edilmiştir. Ardından bölge moğul istilasıyla tekrar düzenin bozulduğu ilmi ve kültürel gelişmelerin durduğu devirleri yaşamıştır. Özellikle bu devir alimlerini ikinci bölümde incelemiş bulunuyoruz. İkinci bölümde hicri VI. asırdan VIII. asra kadar Mâverâunnehr bölgesinde doğmuş, yaşamış ya da oralara nispet edilmiş olan fıkıh âlimlerinin hayatı hakkında bilgi verilmiştir. Tezimizin asasını oluşturan bu bölüm detaylı şekilde ele alınmış, önce tarihi belli olan ve eserleri bulunan âlimler incilenmiş, bu alimlerin zamanımıza kadar gelen eserleri varsa bunlar da tespit edilmiştir. Sonuç olarak Mâverâunnehir bölgesinin VI. asır öncesi ilmi ve kültürel açıdan çok gelişmiş olduğu ancak tezimize bahis konusu ettiğimiz VI. ve VIII. asırlar arasında Moğolların işgaliyle ilim ve kültür hayatının da tahribata uğradığı neticede fıkıh ilmi de bundan etkilenerek, bu dönemde fıkıh sahasında önceki devirlere kıyasla daha çok şerh ve haşiye yazıldiği dolayısıyla fıkıh ilminin durgun hale geldiği söylenebilir.