Osmanlı Devletinde ecza ve etibba gedikleri

Abstract

OSMANLI DEVLETİNDE ECZA VE ETİBBÂ GEDİKLERİ zeti Osmanlı tıbbı, Selçuklu tıbbının devamı idi. Osmanlı İmparatorluğu zamanında da Selçuklularda olduğu gibi bir sağlık kurumu olarak darüşşifalar kurulmuşlardı. Darüşşifalarda hasta bakıldığı gibi, tıp eğitimi de teorik ve tatbiki olarak devam ediyordu. İlk tıp medresesi Süleymaniye Medresesi içinde kurulmuş ve buradan yetişen hekimler genellikle saray hekimliğine atanmışlardı. Saraylarda görevli olan cerrah ve kehhaller (göz doktorları) ehl-i hıref teşkilâtına mensuptular. Bunlara verilen gedikler, ölüm ve yerlerinin değişmesi hallerinde, başkasına verilirdi. Darüşşifa ve Saray hekimliği yanında, usta-çırak usulü ile yetişen hekimler de vardı. Bunlar Hekimbaşı tarafından imtihan edilerek, yeterli görülenlere dükkân açma izni verilirdi. Osmanlı İmparatorluğu döneminde serbest hekimlik yapan kişiler, aynı zamanda eczacılık da yapmışlardı. Hastaların ilâçlarını vermelerine karşılık da, devlete ait sağlık kuruluşlarında eczane ve eczacılar bulunuyordu. Bunlar hekimlerin nezaretinde çalışıyorlardı. İlk zamanlarda eczacıların yerini tutan aktarlar, ehl-i hıref teşkilâtına mensup olup, hatalı görüldüklerinde meslekten men edilirlerdi. XIX. yüzyıl ortalarından itibaren Diplomalı eczacıların ve eczanelerin çoğalması ile aktarlık eski önemini kaybetmişti. Eczacı olmayanların eczacı gediğine verilmesi, 1860 da kaldırılmış ve 1861 de yürürlüğe giren, İspençiyarlık nizamnamesi ile, gediklerin meslekten olmayan kişilere verilmesine engel olunmuştu. XIX. yüzyıldan itibaren sivil ve askerî hastaneler kurulmaya başladı. Eczacı ve hekimler ise açılan tıp mekteplerinde yetiştirildi.