Türk sermaye piyasası’ nda kurumsal yatırımcılar ve etkinliği

Abstract

Ekonomik politikaların temel amacı, yeterli ve sürdürebilir bir büyüme ile istikrarlı bir iktisadi kalkınmanın sağlanarak, toplumu oluşturan bireylerin refah düzeyinin yükseltilmesidir. Finansal piyasalar da ekonomideki fon fazlası tasarruf sahipleriyle, fon ihtiyacı içindeki ekonomik birimler arasındaki fon alışverişini düzenleyerek bu amaca hizmet etmektedirler. Tasarrufların yatırıma dönüştürülmesinde sermaye piyasaları, ekonominin finansman ihtiyacının karşılanmasında toplanabilir kaynakların, düşük aktarma maliyetleriyle, kullanılabilir fonlara dönüştürülmesi ve ekonomide verimli alanlara kanalize edilmesi ve etkin kullanımını sağlamakta, ekonomik gelişmeyi teşvik etmekte ve hız kazandırmaktadır. Gelişmiş ülkelerde sermaye piyasalarının, tasarrufların yatırımlara dönüştürülmesinde etkin bir rol oynadıkları görülmektedir. Gelişmekte olan piyasalar ise toplam piyasa kapitalizasyonu ve işlem hacmi bazı haller dışında gelişmiş piyasalara göre oldukça düşük düzeyde kalmakla beraber hızlı bir büyüme süreci içindedirler. Türk sermaye piyasaları ise yeni olmakla beraber hızlı bir gelişim göstermektedir. Borsanın kuruluşundan bu yana yıldan yıla artan işlem hacmi ve halka açılan şirketlerin çoğalması rahatlıkla gözlenme birlikte toplam piyasa kapitalizasyonu, işlem hacmi, menkul kıymet çeşitliliği, likidite ve piyasa derinliği bakımından gelişme gösterdiği ama gelişmiş ülkelere kıyasla gerilerde kaldığı görülmektedir. Türk ekonomisinde finansal yapının en önemli özelliği, finansal sistemin ülke ekonomisine nazaran küçüklüğü ile kamu borçlarının mali sistem içindeki büyüklüğü ve ortaya çıkardığı aksaklıklardır. Kurumsal yatırımcılar, ekonomik kalkınmanın istikrarlı bir şekilde gerçekleşebilmesinde gerekli olan tasarruf hacminin artırılmasında ve bu tasarrufların etkin yatırım alanlarına kullanılmasında önemli işleve sahip finansal kurumlardır. Sermaye piyasalarında, kurumsal yatırımlarla oluşan büyük miktardaki fonlar şirketlerin finansman ihtiyacının karşılanmasına önemli bir kaynak oluştururken, piyasaların gelişmesine de katkıda bulunmaktadırlar. Sermaye piyasamızın arz yönünün tahlil edilmesi halinde bireysel yatırımcı talebinin kurumsal yatırımcılardan fazla olduğu görülmektedir. Sermaye piyasalarının talep yönünde yatırım fonları, yatırım ortaklıkları, özel emeklilik fonları, portföy yönetim ve sigorta şirketleri ve sosyal güvenlik kuruluşları kurumsal yatırımcı olarak yer almaktadır. Sermaye piyasasında en önemli kurumsal yatırımcı olarak yatırım fonları yatırım ortaklıkları ve emeklilik fonları yer almaktadır. Menkul kıymet yatırım fonları, A tipi fonlar hariç tutulursa ağırlıklı olarak kamu kağıtlarından oluştuğundan hisse senedi ve tahvil ile özel kesime yeterince fon sağlayamamaktadır. Kurumsal yatırımcı olarak yatırım ortaklıklarında, asıl amaç sermaye piyasasını geliştirmek ve tasarrufları yatırıma yönelterek, sanayinin gereksinme ihtiyaç duyduğu nakit sermayeyi sağlamaktır. Gayrimenkul sektörü, ülkemizde henüz yeni olmasına rağmen sektöre kayda değer miktarda kurumsal sermaye girmiştir. Türkiye'de gayrimenkul yatırım ortaklıkları, geçtiğimiz beş yıllık süre içerisinde sektörün en önemli kurumsal yatırımcıları olarak büyümeye devam etmektedirler. Risk sermayesi yatırım ortaklıkları ise, yüksek gelişme potansiyeline sahip ve rekabet üstünlüğü olan veya olabilecek işletmelere uzun vadeli yatırımlarda bulunarak ve gerektiğinde aktif yönetsel destek ve diğer uzmanlık hizmetleri sağlayarak ekonomik değer artışı temin etmek yoluyla portföylerindeki menkul kıymetlerin değerlerini artırmak ve bu menkul kıymetleri elden çıkarmak suretiyle yüksek getiri sağlamaktadır. Portföy yönetim şirketleri, hem müşteri, hem de yatırım fonları ile büyük portföyleri yönetmektedirler. Birikimi yatırım fonlarına yatıran, bireysel yatırımcıların paraları, büyük miktarlarda fonlar oluşturmaktadır. Bu fonların bu tür kurumlar tarafından yönetilmesi, yatırımcının yararına olmakta ve piyasaların gelişmesi ve derinleşmesine katkıda bulunmaktadır. Emeklilik fonları kurumsal yatırımcı olarak sermaye piyasasına kaynak aktarımı sağlayabilmek suretiyle piyasanın gelişmesi ve sağlıklı çalışması açısından büyük önem taşımaktadır. Özel emeklilik fonlarında biriken tasarrufların makro ekonomik etkileri ise; uzun vadeli kaynakların varlığı, ekonomi açısından şok emici ve enflasyonu düşürücü bir rol oynamaktadır. Özel emeklilik fonu yatırımları, sermaye piyasasının birinci ve ikinci pazarlarının, para, döviz ve türev piyasalarının gelişmesinde önemli bir yere sahiptir. Sigorta şirketleri, esas olarak kişi ve kurumların karşı karşıya oldukları çeşitli riskleri azaltan ve sundukları hizmetlerin karşılığı olarak sigortalıların ödedikleri primlerden oluşan fonlara çeşitli piyasalara aktaran aracı kuruluşlardır. Sigorta şirketlerinin güvence işlevini yerine getirmeleri sonucunda elde ettikleri primler üretimlerini oluşturmakta ve bu üretimin yatırımlara dönüştürülmesi suretiyle gelir elde edilmektedir. İşte bu aşamada, sektörün fon yaratma işlevi ve sermaye piyasasındaki etkinliği gündeme gelmektedir. Gelişmiş ülkelerde, sigortacılık sektörü sermaye piyasasının esas unsurları ve önemli destekleri arasında yer almaktadır. Sermaye piyasası açısından sigorta sektörünün rolü, sadece fon yaratmakla kalmamakta, aynı zamanda fonları yönlendirmekte de önem kazanmaktadır. Sermaye piyasalarında önemli bir kurumsal yatırımcı olarak sigorta şirketleri, ülkemizde son yıllarda gelişmeye başlamış, ilerleme kaydetmesine rağmen henüz istenilen noktaya gelememiştir. Sigorta şirketleri ise sermaye piyasasının ihtiyaç duyduğu fonları sağlayamamaktadır. Bağ-Kur, SSK ve Emekli Sandığından oluşan sosyal güvenlik kuruluşları Türkiye'de emeklilik sürelerinin gelişmiş ülkelerinkinden daha kısa olması sebebiyle büyük bir ödeme baskısı altında bulunmakta ve gelir kaynakları olan primleri zamanında toplayamamaktadırlar. Sosyal güvenlik kuruluşlarının fon yönetimleri kurarak sermaye piyasalarında faaliyet göstermesi, hem bu piyasaların sağlıklı bir yapıya ulaşıp derinlik kazanması açısından hem de oluşturulan bu fonların kar elde etmesi ve ekonomiye bir katma değer sağlaması açısından son derece faydalı olacaktır. Sosyal güvelik kurumlarının mevcut yapı ile içinde, sermaye piyasalarında kurumsal yatırımcı olarak yer alması kısa vade de olanaksız gibi görülmektedir. Yatırım fonları, yatırım ortaklıkları, özel emeklilik fonları, portföy yönetim ve sigorta sosyal güvenlik kuruluşları gibi kurumsal yatırımcılar, bireysel küçük tasarrufların oluşturdukları havuzları sermaye piyasalarına kanalize ederek, bu piyasaların ve sonuçta ülke ekonomilerinin sağlıklı, hızlı ve istikrarlı şekilde büyüme ve gelişmesine önemli katkıda bulunurlar. Ülkemizde, sermaye piyasalarında kurumsal yatırımcıların fon büyüklükleri, toplam piyasa değerine ve gayrisafi milli hasılaya oranla çok küçük kalmaktadır. Kurumsal yatırımcıların piyasalarda artması, piyasanın gelişimine katkı sağlayacağı gibi bu kurumların piyasadaki etkinliklerini artıracaktır. IN TURKISH CAPITAL MARKETS INSTITUTIONAL INVESTORS AND THEIR EFFECTIVITIES The basic aims of financial policies are a sufficient and continuous growth and the improvement of financial satisfaction of the people forming society by providing a stable economical development. Financial markets help this aim by organizing the fund exchange between the economic units needing funds and the over-funded disposal owners. At transformations of disposals into investments, capital markets provide; transforming gatherable resources into useable funds with low transfer costs on satisfying the financing needs of economy, and also provide guiding these resources to profitable areas in economy. Capital markets are speeding up and encouraging the economical development in this sense. It is seen that, in developed countries, capital markets play an active role on transforming disposals into investments. But in developing countries total market capitalization and volume remains so low. On the other hand they are also in a rapid development. Although their newness Turkish Capital Markets are in a rapid development. From the time of establishment of Turkish Stock Exchange till today, increasing number of volume and increasing number of companies that is opened to public are easily realized. However Turkish Stock Exchange is in a great development period in the sense of assortment of stocks and bonds, liquidity, market depth and volume but it is still low compared to the developed countries markets. Special features of the financial structure of Turkish economy are the smallness of financial system compared to national economy and greatness of civil debts in financial system and the problems stems from these. Institutional investors are the financial associations that have an important function on increasing the volume that is necessary for a growing economical development. On capital markets bigger funds, formed by the institutional investments, constitutes a considerable source for the demand of the companies. And these funds contribute to the development of the markets. Analyzing the supply side of our capital market reveals that the demand of individual investors is more than the demand of institutional investors. On the supply side of the capital markets investment funds, investment partnership, special retirement funds, wallet management, insurance companies and social security associations are the institutional investors. The most important institutional investors of investment partnerships are investment funds, investment partnerships and retirement funds. Because stocks and bonds' investment funds, excluding A type funds, is mainly formed of public lots, these stocks and bonds' investment funds could not supply sufficient fund to private sector by shared certificates and bonds. As being institutional investors in investment partnerships, the main purposes are to develop capital market and provide the capital which the industry needs, by directing the disposals to investments. Although the real estate sector of Turkey is new, there is a great institutional investment input to the sector. The real estate investment partnerships in Turkey are continuously growing up as the major institutional investors of the sector in the last five years. Risk capital investment partnerships supply active directional support to the enterprises, that is having a big developing potential and great competition superiority, and supply other expertise services by investing them in long term. Wallet management firms, not only by the customer but also with the investment funds, manage the big wallets. The money of the individual investors that invest their deposition in investment funds constitutes great amounts of funds. Management of these funds by that kind of firms makes profit to the investor side and contributes to the development and depth of markets. As being institutional investors, retirement funds are important factor in growing market with providing source transfer to capital markets. Collecting savings in private retirement funds have macroeconomic effects such as long payment date resources have decreasing shock role in economy and have reducing inflation role. Private retirement fund investments playing important role in growing first and second markets in capital ,money ,exchange and etc markets. Insurance companies are agent associations that mainly decreasing risks against the people or associations and transferring funds that are involved with insured people's premiums for giving service to various markets. When insurance companies guarantees against the risks ,they get premiums and these premiums these premiums become the production and income obtained from transforming production to investment. In developed countries ,insurance sector is the main element and support of capital markets. Insurance sector's role for capital market is not only producing funds ,also becomes important for directing funds. As an important institutional investor in capital markets ,the insurance companies are growing in our country for last years. Despite this ,it is still low compared to the developed countries. They could not produce funds that capital markets need. Bağ-Kur ,SSK ,Emekli Sandığı are constituting the social security associations in Turkey. They are under big payment pressure due to the retirement period in Turkey shorter than developed countries' retirement period and they can not get their income source premiums in time. Social security associations establish fund management and show activity in capital markets then this helps market to gain depth and to reach healthy structure. Also this helps the funds to make profit and to give economy value added. In existing structure ,social security associations can not be institutional investor in capital markets in a short time. Institutional investors like investment funds ,investment partnership ,private retirement funds and insurance social security associations transfer pools ,that are collecting from individual small savings ,to capital markets and they help market and country to grow healthy ,quickly and stable. In our country ,institutional investors' fund size in capital markets are very smaller than total market value and gross national income. Increasing institutional investors in market helps growing up of markets and increase these associations affective in markets.