Sistemik değişimlerde İran dış politikasının neoklasik realist yaklaşım bağlamında analizi : soğuk savaş sonrası, 11 Eylül ve Arap ayaklanmaları örnekleri

Abstract

Bu çalışma, İran İslam Cumhuriyeti’nin üç uluslararası ve bölgesel sistemik değişim kapsamında üç önemli vaka ile verdiği tepkileri ve ortaya koyduğu dış politika davranışlarını karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Soğuk Savaş sonrası ABD hakimiyetinin olduğu yeni tek kutuplu uluslararası sistemin ilk büyük sınavı olan Körfez Savaşı’nda(1991) İran, ABD öncülüğündeki koalisyonun yanında yer aldı. Çalışmanın araştırmaya dahil ettiği ikinci vaka ise, 11 Eylül’den sonra ABD’nin Afganistan Savaşı (2001) ve Irak işgaline (2003) verdiği tepki, ABD ile işbirliği yapmaktı. Bu çalışma çerçevesinde incelenen üçüncü uluslararası ve bölgesel değişim ise 2011’de yayılan Arap Ayaklanmaları süreci ve bu süreçte patlak veren Suriye İç Savaşı oldu. İlk etapta bölgesel etkilere sahip olan Arap Ayaklanmaları, ABD ve Rusya gibi büyük güçlerin müdahil olmasıyla uluslararası sisteme yansımaları olan bir gelişmeye dönüştü. Bu süreçte İran ABD ve müttefiklerine karşı sert bir politika izledi. Bu çalışmada neoklasik realist teori çerçevesinde İran’ın bu üç dönemde yaşanan üç vakaya verdiği tepkiler ve geliştirdiği politikalar incelenmektedir.

The purpose of this study is to compare and evaluate the Islamic Republic of Iran's responses and foreign policy activities in three significant cases related to three global regional systemic changes. In the Gulf War (1991), Iran supported the coalition led by the United States. This was the first significant test of the new unipolar international system that the US dominated following the Cold War. The second case of this study examines the cooperation with the USA after September 11, 2001, and the USA's response to the invasion of Iraq in 2003 and the Afghanistan War in 2001. The Arab Spring movement that gained traction in 2011 and the subsequent outbreak of the Syrian Civil War was the third global and regional change that this study looked at. After major powers like the USA and Russia intervened, the Arab Spring—which had ramifications just in the region—became a development with implications for the global order. Iran adopted a tough stance against the United States and its allies during this process. Within the context of neoclassical realist theory, this study looks at Iran's responses to three incidents across these three periods and the policies that resulted from them.