Citizenship theory and its european dimensions

Abstract

Kökleri M.Ö. 4.yüzyıla kadar uzanan vatandaşlık kavramı eski, modern öncesi, modern ve çağdaş vatandaşlık olarak bir seyir takip etmiştir. Ferdin yaşamakta olduğu toplum ve devlete karşı mecburiyetleri ve hakları olarak kısaca tarif edilebilecek olan vatandaşlık kavramı, milliyetçilik akımlarının tesirini göstermeye başladığı 18. Yüzyıldan itibaren milliyet ile karışık bir tarzda kullanılmıştır. Milliyet her ne kadar üzerinde ittifak edilen bir tarife sahip olmamışsa da, bir kan, dil ve kültür birliğini ifade eder. Buna mukabil vatandaşlık ise toplumun yönetim mekanizması olan devlet tarafından o toplumun fertlerine tanınan haklar, hürriyetler ve devlet tarafından yüklenen mecburiyetler olarak karşımıza çıkmaktadır. 1990' lardan sonra Sovyet Bloku' nun çökmesiyle çok önem kazanan vatandaşlık kavramı milliyet ile ayrışma noktasına gelmiş ve milliyet üstü (Post-national) bir hüviyet kazanmıştır. Komünizmin çökmesiyle başlayan ve tüm dünyayı sarsan değişiklikler ve son 10 yılda meydana gelen sosyal ve siyasi akımlar, gelişen sivil toplum, demokrasi gibi konseptler, çoğulculuk, kimlik politikaları ve globalleşme gibi fenomenlerin global vatandaşlık ve buna paralel olarak insan hakları söylemlerinin yoğunlukla kullanılmasına da hız kazandırdığı bir gerçektir. Bu teoriler ışığında 1970 lerden beri gündemde olan Avrupa Vatandaşlığı na baktığımızda da, Topluluk ülkelerinde ortak bir vatandaşlık vurgusunun yine son yıllarda önemli bir yer edindiği görülmektedir. Avrupa Vatandaşlığı' nın kurulmasına 1993 yılında imzalanan Maastricht Antlaşması çok büyük bir ivme kazandırmıştır. Politik birliğe doğru atılan en önemli adımlardan birisi olan Antlaşma, AT ülkeleri vatandaşlarının milliyetlerine hiç bir şekilde zarar vermeden, ek bir Avrupa Vatandaşlığı ihdas etmektedir. Bu şekilde bir vatandaşlık milliyetle hiç bir bağı olmadan sadece milletler üstü bir haklar ve hukuklar manzumesi olacaktır.