Eş'arîliğin Mağrip'e yayılma süreci

Abstract

Bu çalışma Eşʿarîliğin Mağrip’e yayılma sürecini konu edinmektedir. Bâḳıllânî’nin Kayravan’a yerleşen üç öğrencisi eliyle 5./ 11. asrın ilk yıllarında Mağrip’e giren Eşʿarîlik, bir asır içerisinde batı yönlü bir ilerlemeyle bölgenin tamamına yayılmıştır. 6./ 12. asır ile birlikte Cüveynî’nin İrşâd’ı Mağrip’teki kelâm faaliyetlerinin merkezine yerleşmiştir. İrşâd, Mağrip’teki kelâm öğretiminin temel ders kitabı olmasının yanı sıra bölgedeki kelâmcılar tarafından kaleme alınan metinlere de örneklik teşkil etmiştir. İrşâd şerhleri ile İrşâd esaslı manzum ve mensur akîdeler, dönemin baskın telif tarzı olmuştur. Bu çalışma yayılma döneminde Mağrip’te üretilen metinleri İrşâd merkezli bir tasnifle ele alması yönüyle önemlidir.

This study focuses on the spread of Ashʿarism in the Maghreb. Ashʿarism entered the Maghreb in the early years of the 5th/ 11th century through three of al-Bāḳillānī’s disciples who settled in Kairouan, and within a century it spread throughout the region with a westward progression. By the 6th/ 12th century, al-Juwaynī’s al-Irshād became the centre of theological activities in the Maghreb. In addition to being the “textbook” of theology teaching in the Maghreb, al-Irshād also set an example for the texts written by theologians in the region. Commentaries on the al-Irshād and poetic and prosaic aqīdahs based on the al-Irshād became the dominant style of writing of this period. This study is important in that it deals with the texts produced in the Maghreb during the spreading process with a classification centred on al-Irshād.