Zamandaki Punctum : La Jetée

Abstract

İkinci Dünya Savaşının üzerinden on yedi yıl geçmiş ve Soğuk Savaşın gölgesinde, Kıyamet Günü Saati’nin tik-taklarının hüküm sürdüğü bir dönemde, 1962 tarihinde Chris Marker’ın La Jetée adlı eseri adeta zamanı delip geçmiş ve bir ok gibi bilim-kurgu sinemasının üzerine fırlamıştır. Yirminci yüzyılın önemli filozoflarından Henri Bergson’un zaman ve belleğe dair düşüncelerinin izlerini barındıran bu kısa film (Marker’ın tabiriyle foto-roman ya da sine-roman), fotoğrafı hem bellekle hem de zamanla kurduğu ilişki bağlamında bir anlatı aracı olarak kullanmıştır. Marker film boyunca inşa ettiği zaman yolculuğu anlatısını belleğin ve fotoğrafın ontolojisiyle girift bir ilişki içerisinde kurmuştur. Böylece tekniğin anlatıyı güçlendirmek, doğru temsil etmek amacıyla kullanılmasının, sinema tarihindeki en iyi örneklerinden birini oluşturmuştur. La Jetée eseri bütün bu bahsedilen fotoğraf tekniği, zaman, anlatı ve bellek arasındaki ilişkiler üzerinden Roland Barthes’ın punctum kavramının anlamı genişletilerek, Bergson’un süre ve bellek hakkındaki düşüncelerinin ve Paul Ricoeur’nün Üçlü Mimesis kuramının ışığında analiz edilecektir.

Seventeen years have passed since the Second World War, and in the shadow of the Cold War, at a time when the Doomsday Clock ticked, Chris Marker's La Jetée in 1962 almost pierced time and flew over science-fiction cinema like an arrow. This short film (photo-roman or ciné-roman, as Marker puts it), which contains the traces of Henri Bergson's thoughts on time and memory, one of the important philosophers of the twentieth century, used photography as a narrative tool in the context of its relationship with both memory and time. Marker has created the time travel narrative he has constructed throughout the film in an intricate relationship with the ontology of memory and photography. Thus, it constituted one of the best examples in the history of cinema, of using the technique to strengthen the narrative and to represent it correctly. The work of La Jetée will be analyzed in the light of Bergson's thoughts on time and memory in addition with Paul Ricoeur's Threefold Mimesis theory by expanding Roland Barthes' concept of punctum through the relations between all these mentioned photographic technique, time, narrative and memory.