Erken cumhuriyet döneminde fikir-sanat yayıncılığı : Yeni edebiyat

Abstract

Tanzimat Dönemi ile başlayan fikir-sanat yayıncılığının amacı toplumsal meseleler ve sorunlar üzerine düşünceler geliştirerek toplumun gündemine getirmektir. Çalışmanın ana konusu olan Yeni Edebiyat dergisi de yayınlandığı dönem için yazılı bir kaynak niteliği taşımaktadır. Tek partili yılların siyasi konjonktrünü ifade eden dergi; toplumcu-gerçekçi akımın ilk örnekleri arasında yer almaktadır. Sol eğilimli bir dergi olan Yeni Edebiyat’ta; Suat Derviş, Nazım Hikmet, Fuat Baraner, Abidin Dino, Hasan İzzettin Dinamo, Hüsamettin Bozok gibi dönemin öncü aydın ve yazarlarının imzası bulunmaktadır. Bu isimler fikirlerini bir fikir-sanat dergisi olan Yeni Edebiyat’ta dönemin baskıcı basın politikaları sebebiyle edebiyat üzerinden topluma yaymayı hedeflemiştir. Bu çalışmada Türk basın tarihi içerisinde dergi yayıncılığın tarihçesi, Türkiye’de fikir-sanat dergiciliği ve örnekleri aktarılmıştır. Çalışmanın ana kaynağı olan Yeni Edebiyat dergisi içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda derginin içeriği, dergide adı geçen yazarlar, türler, biçimsel özellikleri ve dönemin genel hatlarıyla görünümü verilmiştir. Yapılan değerlendirmeler dergiden doğrudan alıntılar yapılarak desteklenmiştir. Yapılan alıntılarda imla, noktalama ve baskı hataları düzeltilmemiş tamamı olduğu gibi aktarılmıştır. 20. yüzyılda Marksist ideoloji doğrultusunda sanatçının ve doğal olarak eserlerine toplumcu-gerçekçilik yansımıştır. Marksizm’le kurulan bu bağ sebebiyle toplumcu gerçekçilik, ideolojik ve siyasal yönüyle öne çıkan bir sanat kuramı olarak nitelendirilebilir. 1930’lu yıllardan itibaren Sovyet Rusya’nın resmi edebiyat ideolojisi olan toplumcu-gerçekçilik aynı yıllarda Türkiye’de de görülmeye başlamış ve II. Dünya Savaşı ile etkinliği artmıştır. Yeni Edebiyat dergisi de toplumcu-gerçekçiliğin ilk yayın organları arasında yer almaktadır. Dönemin öncü isimlerinin yer alması ve toplumcu-gerçekçiliğin ilk yayın organlarından olmasına rağmen literatüre dahil olmuş Yeni Edebiyat dergisi ile kapsamlı bir çalışmaya ratlanmamıştır. Bu çalışma ile alana katkı sunmak, gelecek çalışmalara ışık tutabilmek amaçlanmaktadır.

The objective of the idea-art publishing that began with the Tanzimat Era was to develop thoughts on social issues and problems, bringing them to the forefront of public discourse. The main subject of this study, the Yeni Edebiyat magazine, serves as a written source for the period in which it was published. Representing the political conjuncture of the single-party years, the magazine is among the first examples of the socialist-realist movement. Yeni Edebiyat, leftist magazine, featured contributions from leading intellectuals and writers of the time, such as Suat Derviş, Nazım Hikmet, Fuat Baraner, Abidin Dino, Hasan İzzettin Dinamo, and Hüsamettin Bozok. These figures aimed to disseminate their ideas to the public through literature in Yeni Edebiyat, idea-art magazine, due to the repressive press policies of the period. In this study, the history of magazine publishing within the Turkish press history, as well as intellectual and artistic magazine publishing in Turkey and its examples, are presented. The main source of the study, Yeni Edebiyat magazine, has been evaluated using content analysis methodology. As a result of this evaluation, the content of the magazine, the authors mentioned in it, the genres, its formal characteristics, and a general overview of the period are provided. The evaluations are supported by direct quotations from the magazine. In these quotations, spelling, punctuation, and printing errors were not corrected; everything was transcribed as is. Despite featuring pioneering names of the period and being one of the first publications of socialist realism, no comprehensive study on the Yeni Edebiyat magazine has been encountered in the literature. This study aims to contribute to the field and to shed light on future research.