Gelir Vergisi Kanunu’nda ticari kazancın tesbitinde indirilecek ve indirilemeyecek giderler

Abstract

GELİR VERGİSİ KANUNU'NDA TİCARİ KAZANCIN TESBİTİNDE İNDİRİLECEK ve İNDİRİLEMEYECEK GİDERLER Gelir Vergisi Kanunu'na göre ticari kazancın tesbitinde indirilecek giderler aşağıdaki gibidir; Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler. 4108 sayılı Kanun'la genel giderlere ek olarak mükelleflere götürü gider uygulama hakkı da tanınmıştır. Buna göre, ihracat, yurt dışında inşaat, onarma, montaj ve taşımacılık faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yazılı giderlere ilaveten bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hasılatın binde beşini aşmamak şartıyla yurt dışındaki bu işlerle ilgili giderlerine karşılık olmak üzere götürü olarak hesapladıkları giderleri de indirebilirler. Hizmetli ve işçilerin işyerinde veya işyerinin müştemilatında iaşe ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri ve emekli aidatı (Bu primlerin ve aidatın istirdat edilmemek üzere Türkiye'de kain sigorta şirketlerine veya emekli ve yardım sandıklarına ödenmiş olması ve emekli ve yardım sandıklarının tüzel kişiliği haiz bulunmaları şartıyla), 27. maddede yazılı giyim giderleri indirim konusu yapılacak giderlerdendir. İşle ilgili olmak şartıyla, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar indirilecek giderlerdendir. İşle ilgili ve yapılan işin ehemmiyeti ve genişliği ile mütenasip seyahat ve ikamet giderleri kazancın tesbitinde gider olarak kabul edilir. (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak şartıyla). Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderleri de ticari kazancın tesbitinde indirilecek giderler arasında yer almaktadır. İşletme ile ilgili olmak şartıyla bina, arazi, gider, istihlak, damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi ayni vergi, resim ve harçlar; Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar ticari kazancın tesbitinde indirilecek giderlerdendir. İşverenlerce, Sendikalar Kanunu hükümlerine göre sendikalara ödenen aidatlar gider olarak kabul edilir. İşverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının, ücretlerle ilişkilendirilmeksizin, ticari kazancın tesbitinde gider olarak indirilmesine imkan tanınmaktadır. İşverenler tarafından ücretliler adına ödenen katkı payları, Kanun'un 63/ 3 bendinde belirtilen oran ve haddi (aylık ücretin %10'u ve yıllık asgari ücret tutarını) aşmamak koşuluyla, işverenler tarafından ticari kazancın tesbitinde gider olarak kabul edilecektir. Fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara Maliye Bakanlığı'nca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda maddelerinin maliyet bedeli kanunen kabul edilen giderlerdendir. Gelir Vergisi Kanunu'na göre ticari kazancın tesbitinde gider kabul edilmeyen ödemeler de aşağıdaki gibidir; Teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar veya aynen aldıkları sair değerler kanunen kabul edilmeyen giderlerdendir. (Aynen alınan değerler emsal bedeli ile değerlenerek teşebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.). Teşebbüs sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar; Teşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler, indirimi kabul edilmeyen giderlerdendir. Teşebbüs sahibi ile eş ve küçük çocuklarının işletmede cari hesap veya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden yürütülecek faizlerin gider kabul edilmeyen ödemeler olduğu hükme bağlanmıştır. Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar gider kabul edilmeyen ödemelerdendir. (Akitlerde ceza şartı olarak derpiş edilen tazminatlar cezai mahiyette tazminat sayılmaz.). Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin %50'sinin gider kabul edilmemesi öngörülmüştür. Bentte ayrıca, Bakanlar Kurulu'na bu oranı %100'e kadar artırma ve sıfıra kadar indirme yetkisi verilmiştir. Bu bent hükmü sadece 1989 yılı kazançlarına uygulanabilmiş, belirtilen %50 oranı Bakanlar Kurulu'nun 24.10.1990 tarih ve 90/ 1081 sayılı kararı ile 1990 yılı kazançlarına uygulanmak üzere %0'a indirilmiştir. Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ile amortismanları, ticari kazancın tesbitinde indirim konusu yapılamayacaktır. Basın yoluyla işlenen fiillerden veya radyo ve televizyon yayınlarından doğacak maddi ve manevi zararlardan dolayı ödenen tazminat giderleri ticari kazancın tesbitinde kabul edilmeyen giderlerdendir. Bu çalışmada, gelir vergisi uygulamasında mali karın tesbitinde dikkate alınabilecek giderler ve bu giderler açısından ortaya çıkan sorunlar incelenmeye çalışılmıştır. İşletmenin vergi matrahını doğru hesaplayabilmesi için, hangi harcamanın kanunen kabul edilmeyen gider olduğunu doğru tesbit etmesi gerekmektedir. DEDUCTIBLE AND NON-DEDUCTIBLE EXPENSES IN THE DETERMINATION OF COMMERCIAL INCOME ACCORDING TO THE CORPORATE TAX ACT Deductible expenses in the determination of commercial income, according to the corporate tax act, are as follows: General expenses accrued in order to achieve and maintain the commercial profit. In addition to the general expenses, act nr. 4108 grants the taxpayer the right for making lump sum expense deductions as well. Accordingly, taxpayers dealing with exportation, contractors in foreign countries, and those that are dealing with repairing, assembly and transportation, can calculate and deduct a lump sum expense representing their expenses accrued in foreign country operations, in addition to the expenses mentioned in the article, and without exceeding ‰5 of total FX revenues. Expenses relating food, shelter, medicine and treatment costs of both white and blue collar workers, their insurance premiums and retirement allowances (provided that these premiums and allowances are payable to insurance companies with headquarters in Turkey in order not to be restituted, and the mentioned retirement and aid funds possess corporate bodies) and the clothing costs mentioned in the 27.th article, are of deductible nature. Losses, expenses and compensation that have accrued in relation to the contracts, writs and law decree, are also deductible, provided that these are business related. Business related travel and accommodation expenses, provided that these are proportional to the importance and range of the business, are also accepted as expenses deductible in the determination of commercial income (provided that the time period is relational to the reason of the business travel). Expenses associated with vehicles acquired by leasing, or those employed by the enterprise and utilized on business purposes, are also among the deductible expenses. Property taxes, duties and expenditures associated with corporate building, land, expense, consumption, stamp, municipal taxes and registration fees; Depreciation allowance according to the tax procedure act, again, are of deductible nature. Union contribution fees payable by the employer according to the decrees of the unions act, are regarded as expenses. Contributions to the individual retirement system, payable by the employer without being related to the wages of the employees, are also deductible expenses in reaching the commercial revenue. Those contributions are of deductible nature, provided that they do not exceed the percentage and limit mentioned in the paragraph nr. 63/ 3 of the act. The cost of food donations that are made according to the procedures and principles determined by the ministry of finance, to societies and foundations dealing with food banking with the purpose of alms for the poor, are legally accepted expenses. Payments that are not viewed as deductible expenses in the determination of commercial revenue by the corporate tax act, are as follows: Cash or other kinds of assets withdrawn by the principal shareholder, her/ his spouse and children, can not be written off as expenses (physical withdrawals are accounted for as withdrawal by the shareholder, by their market value). Salaries, wages, bonuses, commissions and compensations paid to the owner, her/ his spouse and young children; interest accrued for the capital paid by the owner of the enterprise, are among expenses that can not be deducted. Interest payments accrued to debit accounts or other kinds of claims by the principal shareholder, her/ his spouse and young children, are also decreed as non-deductible expenses. All kind of monetary and tax related fines, and compensations that arouse from a criminal offense by the owner, are not viewed as expenses (compensational clauses put forward as provisions in contracts, can not be considered as compensations having a penalty nature). %50 of advertisements promoting alcohol, alcoholic drinks, tobacco and tobacco products are considered as expenses that are not deductible. The paragraph also authorizes the cabinet to adjust this percentage between %0 and %100. The decree of this paragraph could only be applied for 1989 revenues, and the %50 non-deductible part of advertisement expenses is readjusted to %0 for 1990 revenues, by the resolution nr. 90/ 1081 of the cabinet meeting dating 24/ 10/ 1990. Expenses (lease, maintenance, or depreciation) relating to yachts, cotters, boats, speedboats, and other engine powered sea vessels, and aviation vessels like planes and helicopters, that are not concerned with business purposes will not be deductible in the determination of commercial income. Compensation expenses originating from deeds committed by means of broadcasting are also not deductible. This study attempted to investigate the expense accounts taken into consideration in the determination of the financial profit in the corporate tax application, and problems that arise in relation with these expense items. In order to reach an accurate calculation of their income before taxes, enterprises need to determine which expenditures are legally not accepted as expenses.