Publication: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları karşısında iç hukukta tutuklama ve adli kontrol
Abstract
Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tutuklama tedbiri; ikinci bölümde de adli kontrol tedbirini incelemeye çalıştık. “Tutuklama Tedbiri” adlı birinci bölümümüzde toplam on ana bölüm başlıkları altında; tutuklama ve kişi özgürlüğü ve güvenliği kavramlarını, kişi özgürlüğü ve güvenliğinin tarihsel gelişimini, tutuklamanın niteliği ve amacını, tutuklamanın özelliklerini, şekli ve maddi şartlarını, tutuklamanın hukuki niteliği ve sonuçlarını, tutuklamanın süresini, tutuklamaya ilişkin kararlara karşı kanun yolunu, tutukluluğun denetlenmesi ve sona ermesi ile tutuklu hakkında yapılacak işlemleri incelemeye çalıştık. Ayrıca her bölümle ilgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararlarını ayrıntılı olarak incelemeye çalıştık. “Adli Kontrol Tedbiri” adlı ikinci bölümümüzde toplam dokuz ana bölüm başlıkları altında; adli kontrol tedbirinin tanımı, amacı ve niteliğini, adli kontrol tedbirine başvurulabilmesinin şartlarını, adli kontrol tedbirinin kapsayabileceği yükümlülükleri, Çocuk Koruma Kanunu’nda düzenlenen adli kontrol yükümlülüklerini, adli kontrol kararının değiştirilmesi ve sona ermesini, adli kontrol kararına karşı kanun yolunu, adli kontrol kararının içeriğini yükümlülüklere uymamanın yaptırımını, adli kontrolün cezadan mahsubunu ve adli kontrol tedbiri olarak güvence yatırmayı incelemeye çalıştık.
This thesis is composed of two parts. In the first part, arrestation is examined, while judicial control is examined in the second part. In the first part, which is named “The Measure of Arrestation”, the concepts of arrestation and liberty and security of person, historical development of right to liberty and security of person, nature and scope of arrestation and its features, formal and material conditions, legal character and effects, duration of detention, legal remedies against arrest and detention, its control and procedure about the detained person when detention ceases are analysed under ten headings. In addition, decisions of ECHR are considered relating to all aforementioned topics. In the second part of the thesis named “The Measure of Judicial Control”, the following are assessed under nine headings: its definition, scope and content, conditions for its implementation, the liabilities it may include, such liabilities regulated by Child Protection Act, amendment and expiration of decision of judicial control, remedies against judicial control, sanction of its breach, its deduction from the punishment and finally pay a bail as a measure of judicial control. III KISALTMALAR……………………………………………….X GİRİŞ…………………………………………….………………1 TUTUKLAMA I.TUTUKLAMA KAVRAMI, KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ ve GÜVENLİĞİ4 A.TUTUKLAMA KAVRAMI4 B.KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ ve GÜVENLİĞİ5 II. TARİHSEL GELİŞİM7 A. BATI HUKUKUNDA DURUM7 1.İngiltere'de Gelişimi7 a.Magna Carta Libertatum7 b.Star Chamber Abolition Act8 c.Petition Of Rights8 d.Habeas Corpus Act9 e. Bill Of Rights9 f. Act Of Settlement9 2.Amerika'da Gelişimi10 a.Virginia Haklar Bildirisi10 b.Amerikan Bağımsızlık Bildirisi10 3.Fransa'da Gelişimi10 B.ULUSALÜSTÜ BELGELERDEKİ DURUM11 1.Birleşmiş Milletler Tarafından Oluşturulan Belgeler11 a.İnsan Hakları Evrensel Bildirisi11 b.Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi12 2.Avrupa Konseyince Oluşturulan Belgeler12 a.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi12 b.Bakanlar Komitesi Tavsiye Kararı14 C. TÜRK HUKUKUNDAKİ DURUM15 1.Osmanlı Döneminde15 a.Genel Olarak İslam Devletinde Kişi Güvenliği15 b.Sened-i ittifak15 c.Gülhane Hatt-ı Hümayunu16 d.Islahat Fermanı16 e.Kanun-u Esasi17 f.Usul-ü Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu17 g.1921 Teşkilat - i Esasiye Kanunu18 2.Cumhuriyet Döneminde18 a.1924 Anayasası18 b.1961 Anayasası18 c.1982 Anayasası19 III.TUTUKLAMANIN HUKUKİ NİTELİĞİ ve AMACI21 IV.TUTUKLAMANIN ÖZELLİKLERİ ve ÖN ŞARTLARI23 A.ÖZELLİKLERİ23 1.Vasıta Olma23 2.Geçici Olma23 B.ÖNŞARTLARI24 1.Gecikmede Tehlike Bulunması24 2.Haklı Görünüş25 3.Uygun Orantı Bulunması25 V.TUTUKLAMANIN ŞARTLARI28 A.TUTUKLAMANIN MADDİ ŞARTLARI28 1.Kuvvetli Suç Şüphesi28 a.Genel Olarak………………………………………………28 b.AİHS’de Yer Alan Düzenleme…………………………...29 2.Tutuklama Nedenlerinden Birinin Varlığı32 a.Kaçma Şüphesi32 1.Genel Olarak…………………………………………32 2.AİHS’de Yer Alan Düzenleme………………………34 b.Deliller Karartma Şüphesi36 c.Yasal Karineler38 B.TUTUKLAMANIN ŞEKLİ ŞARTLARI41 1.Tutuklama Yasağının Bulunmaması41 2.Muhakeme Şartının Gerçekleşmesi41 3.Sanığa Güvence Belgesi Verilmemiş Olması42 4.Şüpheli Veya Sanığın Huzurda Bulunması42 5.Adli Kontrol Kararına Karar Verilememesi43 6.Tutuklamanın Orantılı Olması43 7.Hâkim veya Mahkeme Kararının Bulunması43 a.Yetkili Hâkim45 b.Kararın Verilmesi ve Gerekçesi47 VI.TUTUKLAMANIN HUKUKİ SONUÇLARI50 A.Tutuklamanın İhtiyariliği50 B.Tutuklama Kararının Verilmesinde Ölçü51 C.Tutuklamanın, Tutuklananın Yakınlarına Bildirilmesi52 VII.TUTUKLULUK SÜRESİ56 A.Özel Yetkili Ağır Ceza ve Ağır Ceza Mahkemelerini Görevine Giren İşlerde58 B.Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Girmeyen İşlerde59 C.AİHS’de Yer Alan Düzenleme59 VIII.TUTUKLAMAYA İLİŞKİN KARARLARA KARŞI KANUN YOLU64 IX.TUTUKLULUĞUN DENETLENMESİ ve SONA ERMESİ67 X.TUTUKLU HAKKINDA YAPILACAK İŞLEM73 A.Genel Olarak73 B.Tutuklunun Hükümlülerden Ayrı Yerde Bulundurulması74 C.Tutuklunun Özgürlüğünün Sınırlandırılması75 D.Tutuklunun Giyimi ve Çalışması76 E.Kendi İstirahat ve Uğraşlarını Sağlama77 F.Disiplin Yaptırımlarına ve Kısıtlayıcı Önlemlere Tabi Tutulma77 G.Zorla Tedavi Etme ve Besleme79 H.Tutuklunun Dış Dünyayla İlişkisi82 1.Radyo-Televizyon-İnternetten Yararlanma82 2.Yazılı İletişim Kurma83 3.Sözlü İletişim Kurma85 4.Dışarıdan Hediye Kabul Etme87 5.Müdafii ile Yazışma ve Görüşme87 İKİNCİ BÖLÜM ADLİ KONTROL I.ADLİ KONTRÖLUN TANIMI, AMACI, NİTELİĞİ89 A.Tanım89 B.Amacı89 C.Hukuki Niteliği90 II.ADLİ KONTROL TEDBİRİNE BAŞVURULABİLMESİNİN ŞATRLARI………………………………………………………….91 A.Tutuklama Nedenlerinin Varlığı91 B.Suçun Cezasının Üst Sınırı Üç Yıl veya Daha Az Hapsi Gerektirmesi92 C.Hakim veya Mahkeme Kararı93 III.ADLİ KONTROL TEDBİRİNİN KAPSAYABİLECEĞİ YÜKÜMLÜLÜKLER94 A.Yurt Dışına Çıkmama95 B.Hakim Tarafından Belirlenen Yerlere Belirtilen Süreler İçinde Düzenli Olarak Başvurmak96 C.Hakimin Belirttiği Merci veya Kişilerin Çağrılarına ve Gerektiğinde Meslekî Uğraşlarına İlişkin ya da Eğitime Devam Konularındaki Kontrol Tedbirlerine Uymak97 D.Her Türlü Taşıtları veya Bunlardan Bazılarını Kullanamamak ve Gerektiğinde Kaleme Makbuz Karşılığında Sürücü Belgsini Teslim Etmek97 E.Özellikle Uyuşturucu, Uyarıcı veya Uçucu Maddeler İle Alkol Bağımlılığından Arınmak Amacıyla, Hastaneye Yatmak Dahil, Tedavi veya Muayene Tedbirlerine Tâbi Olmak ve Bunları Kabul Etmek98 F.Şüphelinin Parasal Durumu Göz Önünde Bulundurularak Miktarı ve Bir Defada veya Birden Çok Taksitlerle Ödeme Süreleri Cumhuriyet Savcısının İsteği Üzerine Hakimce Belirlenecek Bir Güvence Miktarını Yatırmak99 G.Silah Bulunduramamak veya Taşıyamamak, Gerektiğinde Sahip Olunan Silahları Makbuz Karşılığında Adli Emanete Teslim Etmek101 H.Cumhuriyet Savcısının İstemi Üzerine Hakim Tarafından Miktarı ve Ödeme Süresi Belirlenecek Parayı Suç Mağdurunun Haklarını Güvence Altına Almak Üzere Aynî veya Kişisel Güvenceye Bağlamak101 I.Aile Yükümlülüklerini Yerine Getireceğine ve Adli Kararlar Gereğince Ödemeye Mahkum Edildiği Nafakayı Düzenli Olarak Ödeyeceğine Dair Güvence Vermek102 IV.ÇOCUK KORUMA KANUNUNDA DÜZENLENEN ADLİ KONTROL YÜKÜMLÜLÜKLERİ102 V.ADLİ KONTROL KARARININ DEĞİŞTİRİLMESİ VE SONA ERMESİ102 VI.ADLİ KONTROL KARARINA KARŞI KANUN YOLU104 VII.ADLİ KONTROL KARARIN İÇERİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLERE UYMAMANIN YAPTIRIMI105 VIII.ADLİ KONTROLUN CEZADAN MAHSUBU107 IX.ADLİ KONTROL TEDBİRİ OLARAK GÜVENCE YATIRMAK107 A.Güvencenin İşlevi107 B.Güvencenin Geri Verilmesi109 SONUÇ111 KAYNAKÇA114
This thesis is composed of two parts. In the first part, arrestation is examined, while judicial control is examined in the second part. In the first part, which is named “The Measure of Arrestation”, the concepts of arrestation and liberty and security of person, historical development of right to liberty and security of person, nature and scope of arrestation and its features, formal and material conditions, legal character and effects, duration of detention, legal remedies against arrest and detention, its control and procedure about the detained person when detention ceases are analysed under ten headings. In addition, decisions of ECHR are considered relating to all aforementioned topics. In the second part of the thesis named “The Measure of Judicial Control”, the following are assessed under nine headings: its definition, scope and content, conditions for its implementation, the liabilities it may include, such liabilities regulated by Child Protection Act, amendment and expiration of decision of judicial control, remedies against judicial control, sanction of its breach, its deduction from the punishment and finally pay a bail as a measure of judicial control. III KISALTMALAR……………………………………………….X GİRİŞ…………………………………………….………………1 TUTUKLAMA I.TUTUKLAMA KAVRAMI, KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ ve GÜVENLİĞİ4 A.TUTUKLAMA KAVRAMI4 B.KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ ve GÜVENLİĞİ5 II. TARİHSEL GELİŞİM7 A. BATI HUKUKUNDA DURUM7 1.İngiltere'de Gelişimi7 a.Magna Carta Libertatum7 b.Star Chamber Abolition Act8 c.Petition Of Rights8 d.Habeas Corpus Act9 e. Bill Of Rights9 f. Act Of Settlement9 2.Amerika'da Gelişimi10 a.Virginia Haklar Bildirisi10 b.Amerikan Bağımsızlık Bildirisi10 3.Fransa'da Gelişimi10 B.ULUSALÜSTÜ BELGELERDEKİ DURUM11 1.Birleşmiş Milletler Tarafından Oluşturulan Belgeler11 a.İnsan Hakları Evrensel Bildirisi11 b.Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi12 2.Avrupa Konseyince Oluşturulan Belgeler12 a.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi12 b.Bakanlar Komitesi Tavsiye Kararı14 C. TÜRK HUKUKUNDAKİ DURUM15 1.Osmanlı Döneminde15 a.Genel Olarak İslam Devletinde Kişi Güvenliği15 b.Sened-i ittifak15 c.Gülhane Hatt-ı Hümayunu16 d.Islahat Fermanı16 e.Kanun-u Esasi17 f.Usul-ü Muhakemat-ı Cezaiye Kanunu17 g.1921 Teşkilat - i Esasiye Kanunu18 2.Cumhuriyet Döneminde18 a.1924 Anayasası18 b.1961 Anayasası18 c.1982 Anayasası19 III.TUTUKLAMANIN HUKUKİ NİTELİĞİ ve AMACI21 IV.TUTUKLAMANIN ÖZELLİKLERİ ve ÖN ŞARTLARI23 A.ÖZELLİKLERİ23 1.Vasıta Olma23 2.Geçici Olma23 B.ÖNŞARTLARI24 1.Gecikmede Tehlike Bulunması24 2.Haklı Görünüş25 3.Uygun Orantı Bulunması25 V.TUTUKLAMANIN ŞARTLARI28 A.TUTUKLAMANIN MADDİ ŞARTLARI28 1.Kuvvetli Suç Şüphesi28 a.Genel Olarak………………………………………………28 b.AİHS’de Yer Alan Düzenleme…………………………...29 2.Tutuklama Nedenlerinden Birinin Varlığı32 a.Kaçma Şüphesi32 1.Genel Olarak…………………………………………32 2.AİHS’de Yer Alan Düzenleme………………………34 b.Deliller Karartma Şüphesi36 c.Yasal Karineler38 B.TUTUKLAMANIN ŞEKLİ ŞARTLARI41 1.Tutuklama Yasağının Bulunmaması41 2.Muhakeme Şartının Gerçekleşmesi41 3.Sanığa Güvence Belgesi Verilmemiş Olması42 4.Şüpheli Veya Sanığın Huzurda Bulunması42 5.Adli Kontrol Kararına Karar Verilememesi43 6.Tutuklamanın Orantılı Olması43 7.Hâkim veya Mahkeme Kararının Bulunması43 a.Yetkili Hâkim45 b.Kararın Verilmesi ve Gerekçesi47 VI.TUTUKLAMANIN HUKUKİ SONUÇLARI50 A.Tutuklamanın İhtiyariliği50 B.Tutuklama Kararının Verilmesinde Ölçü51 C.Tutuklamanın, Tutuklananın Yakınlarına Bildirilmesi52 VII.TUTUKLULUK SÜRESİ56 A.Özel Yetkili Ağır Ceza ve Ağır Ceza Mahkemelerini Görevine Giren İşlerde58 B.Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Girmeyen İşlerde59 C.AİHS’de Yer Alan Düzenleme59 VIII.TUTUKLAMAYA İLİŞKİN KARARLARA KARŞI KANUN YOLU64 IX.TUTUKLULUĞUN DENETLENMESİ ve SONA ERMESİ67 X.TUTUKLU HAKKINDA YAPILACAK İŞLEM73 A.Genel Olarak73 B.Tutuklunun Hükümlülerden Ayrı Yerde Bulundurulması74 C.Tutuklunun Özgürlüğünün Sınırlandırılması75 D.Tutuklunun Giyimi ve Çalışması76 E.Kendi İstirahat ve Uğraşlarını Sağlama77 F.Disiplin Yaptırımlarına ve Kısıtlayıcı Önlemlere Tabi Tutulma77 G.Zorla Tedavi Etme ve Besleme79 H.Tutuklunun Dış Dünyayla İlişkisi82 1.Radyo-Televizyon-İnternetten Yararlanma82 2.Yazılı İletişim Kurma83 3.Sözlü İletişim Kurma85 4.Dışarıdan Hediye Kabul Etme87 5.Müdafii ile Yazışma ve Görüşme87 İKİNCİ BÖLÜM ADLİ KONTROL I.ADLİ KONTRÖLUN TANIMI, AMACI, NİTELİĞİ89 A.Tanım89 B.Amacı89 C.Hukuki Niteliği90 II.ADLİ KONTROL TEDBİRİNE BAŞVURULABİLMESİNİN ŞATRLARI………………………………………………………….91 A.Tutuklama Nedenlerinin Varlığı91 B.Suçun Cezasının Üst Sınırı Üç Yıl veya Daha Az Hapsi Gerektirmesi92 C.Hakim veya Mahkeme Kararı93 III.ADLİ KONTROL TEDBİRİNİN KAPSAYABİLECEĞİ YÜKÜMLÜLÜKLER94 A.Yurt Dışına Çıkmama95 B.Hakim Tarafından Belirlenen Yerlere Belirtilen Süreler İçinde Düzenli Olarak Başvurmak96 C.Hakimin Belirttiği Merci veya Kişilerin Çağrılarına ve Gerektiğinde Meslekî Uğraşlarına İlişkin ya da Eğitime Devam Konularındaki Kontrol Tedbirlerine Uymak97 D.Her Türlü Taşıtları veya Bunlardan Bazılarını Kullanamamak ve Gerektiğinde Kaleme Makbuz Karşılığında Sürücü Belgsini Teslim Etmek97 E.Özellikle Uyuşturucu, Uyarıcı veya Uçucu Maddeler İle Alkol Bağımlılığından Arınmak Amacıyla, Hastaneye Yatmak Dahil, Tedavi veya Muayene Tedbirlerine Tâbi Olmak ve Bunları Kabul Etmek98 F.Şüphelinin Parasal Durumu Göz Önünde Bulundurularak Miktarı ve Bir Defada veya Birden Çok Taksitlerle Ödeme Süreleri Cumhuriyet Savcısının İsteği Üzerine Hakimce Belirlenecek Bir Güvence Miktarını Yatırmak99 G.Silah Bulunduramamak veya Taşıyamamak, Gerektiğinde Sahip Olunan Silahları Makbuz Karşılığında Adli Emanete Teslim Etmek101 H.Cumhuriyet Savcısının İstemi Üzerine Hakim Tarafından Miktarı ve Ödeme Süresi Belirlenecek Parayı Suç Mağdurunun Haklarını Güvence Altına Almak Üzere Aynî veya Kişisel Güvenceye Bağlamak101 I.Aile Yükümlülüklerini Yerine Getireceğine ve Adli Kararlar Gereğince Ödemeye Mahkum Edildiği Nafakayı Düzenli Olarak Ödeyeceğine Dair Güvence Vermek102 IV.ÇOCUK KORUMA KANUNUNDA DÜZENLENEN ADLİ KONTROL YÜKÜMLÜLÜKLERİ102 V.ADLİ KONTROL KARARININ DEĞİŞTİRİLMESİ VE SONA ERMESİ102 VI.ADLİ KONTROL KARARINA KARŞI KANUN YOLU104 VII.ADLİ KONTROL KARARIN İÇERİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLERE UYMAMANIN YAPTIRIMI105 VIII.ADLİ KONTROLUN CEZADAN MAHSUBU107 IX.ADLİ KONTROL TEDBİRİ OLARAK GÜVENCE YATIRMAK107 A.Güvencenin İşlevi107 B.Güvencenin Geri Verilmesi109 SONUÇ111 KAYNAKÇA114