Anonim şirketlerde iç denetim

Abstract

Ülke ekonomisinde ağırlıklı rol üstlenen Anonim Şirketler'in (A.Ş.) denetlenmesi, A.Ş. 'lerin ülke ekonomisine daha uygun katkıda bulunmasını sağlamak bakımından önem taşır. Bu denetim, sözkonusu A.Ş.'lerin faaliyetlerinin kanunlara, esas sözleşmelerine ve şirket Genel Kurul (G.K.) kararlarına uygunluğunu gözetir. Böylece şirket, pay sahipleri ile alacaklıların menfaatleri güvence altına alınmış ve ülke ekonomisine olumlu katkı sağlanmış olunur. Şirket faaliyetlerinin kontrolü, G.K. 'a karşı sorumlu ve hesap verme yükümlülüğünde olan Denetim Kurulu (D.K.) tarafından sağlanırken, ilgililerin bilgilendirilmesi de temin edilmiş olur. Çalışmamızda iç denetim konusu geniş kapsamda ele alınmış, ayrıca Yönetim Kurulu (Y.K.) ve pay sahiplerinin kontrol fonksiyonları da incelenmiştir. Denetim konusu, denetçiler bakımından Türk Ticaret Kanunu (T.T.K.) md. 347-359 arasında; Y.K. ve pay sahipleri bakımından ise T.T.K. 'nın muhtelif maddelerinde düzenlenmiştir. D.K. , A.Ş.'nin zorunlu bir organıdır. Denetçiler, G.K. tarafından kuruluşta bir yıl için, sonrasında ise en fazla üç yıllık bir süre için seçilirler. Denetçi sayısı beşten fazla olamaz. Doktrinde ve uygulamada denetçilerin vekalet akdi gereğince hareket ettikleri ve özen ve sır saklama yükümlülüğünde oldukları kabul edilmektedir. Denetçilerin özen yükümlülüğü konusunda ispat yükü denetçilere aittir. Denetçiler kusurlarından ötürü şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumludurlar. Türk hukukunda denetçiler hem hesapsal kontrol hem de yönetimin kontrolünden sorumludurlar. Denetçilere ilişkin ağırlıklı kabul gören eleştiri, G.K.'da kendilerini seçen çoğunluğun seçtiği Y.K. üyelerinin faaliyetlerini denetlemekte etkin olamadıklarıdır. Bu nedenle pay sahiplerinin kontrol ve denetim hakları özel önem arzetmektedir. The audition of Public Limited Companıes (P.L.C.) that play a dominant role in the country's economy is important in that this activity secures the P.L.C.'s proper contribution to the national economy. This audition observes the conformity of the activities of the said P.L.C.'s to pertinant laws, to their articles of corporation and to decisions of General Meeting of Shareholders (G.M.S.) Audition thus guarantees the interests of the company, the shareholders and creditors while contributing positively to the health of the country's economy. Audition is carried out by a Board of Auditors (B.A.) which inspects the activities of the company and is accountable and responsible to the G.M.S. and keeps the interested parties informed. In this study, in addition to internal audition in a wider context, I have dwelled upon inspection functions of the Board of Directors (B.D.) and shareholders. The subject of audition, with regard to auditors is arranged according to articles 347-359 of Turkish Commercial Code (T.C.C.) and the inspection functions of the (B.D.) and shareholders are treated in various articles of T.C.C. B.A. is a compulsory organ of a P.L.C. . Auditors are elected in the G.M.S. for a period of one year in establishment, and later can function for maximum three years. The number of auditors can not exceed five. In theory and practice, it is widely accepted that auditors act in a [capacity of attorney] and they have to be prudent and keep secrets. The burden of proof of prudence lies with the auditors. Otherwise, they are responsible to the company, to shareholders and creditors for any loss incurred through their negligency. In Turkish Law, the auditors are entrusted with mathematical control of accounts as well as control of management. A widely accepted criticizm is that the auditors, who are elected in G.M.S. , by the same majority who elect the B.D. , fall short of controlling these same directors.Consequently, special emphasis is made on the rights of shareholders in controlling and audition of companies.