OSMANLI MERKEZ BÜROKRASİSİNDE SEFER YAPILANMASI VE KARŞILAŞILAN PROBLEMLER

Abstract

Osmanlı merkez bürokrasisi padişah idaresinde yapılan seferlerde merkezdeki gibi yer almış, ordunun sabit bir parçası hâline gelmiştir. Merkezde de genellikle İstanbul'un iaşesini temin edecek, asayişini sağlayacak devletin ve halkın basit bürokratik işlemlerini yürütecek kadar görevli bırakılıyordu. Padişahların sefere çıkmayıp ordunun kumandasını sadrazama devretmeleriyle birlikte devlet işlerinin asıl görüldüğü merkez olan Divan-ı hümâyûn yerine sadrazam merkezli bürokratik yapı devlet işlerinde daha öne çıkmaya başlamıştır. Sadrıazamın yakın maiyetindeki sadaret kethüdası, reisülküttap, çavuşbaşı gibi görevlilerin merkez ve taşra bürokrasisi üzerindeki nüfuzları oldukça artmıştır. Sadrazam sefere çıktığında, merkezde bir vekiller bürokrasisi oluşturularak, merkez bürokrasisi ikiye, bazen payitahtın Edirne'ye taşınmasıyla üçe ayrılıyordu. Bölünme bürokratik işlemlerin hacmini ve detayını artırmanın yanı sıra hangi işin merkezde hangisinin taşrada görüleceği, maliye kalemlerinde merkez ve taşra arasında harç paylaşımı, ordu ile merkez arasında gidip gelen evrakın kaybolması ya da işlemlerde gecikmeler başta olmak üzere çeşitli konularda zaman zaman problemler yaşanmasına sebep olmaktaydı. Bu çalışmada ordu ve merkezde kalan bürokrasinin yapılanması, birbirleriyle irtibatı, yetki paylaşımı ve karşılaşılan bazı problemler incelenmektedir.

Ottoman central bureaucracy takes part in the military expeditions under the sultan in the same way as the center and became a constant part of military. In the center, usually sufficient numbers officers left behind to provide Istanbul's livelihood, security and to carry out the simple bureaucratic procedures of the people. After the sultans stopped going to military expeditions and handing over the army commandership to the grand vizier, grand vizier based-bureaucratic structure instead of divan-ı hümayun came into prominence in state affairs. Dominance of sadaret steward, reisülküttap Çavuşbaşı who are in the employ of Grand vizier on central and province bureaucracy increased fairly. When the grand vizier launched a military expedition, central bureaucracy was divided into two or sometimes three with relocating the capital to Edirne by forming a bureaucracy of substitutes. Division increased the size and the details of the bureaucratic procedures and caused problems in some matters such as which procedure is going to be held in central or province, fee sharing between center and province, documents getting lost between army and center or delays in the procedures.. In this study, the structure of military and central bureaucracy, their connection, authority sharing and problems encountered are examined.