Petrol krizlerinin Türkiye ile Ortadoğu ülkeleri arasındaki ekonomik ilişkilere etkisi

Abstract

Enerji, içinde bulunduğumuz yüzyılda yaşayan çağdaş toplumların en önemli gereksinimlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Enerji, aynı zamanda gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinde kesintiye uğramadan devam ettirilmesi gereken bir kaynak olması nedeniyle çözüme kavuşturulması gereken en temel konulardan birisidir. Diğer bir anlamda enerji, insan hayatının vazgeçilmez parçası ve dünyadaki sürdürülebilir kalkınma çabalarının en önemli araçlarından biridir. İnsanoğlu, tarihsel süreç içinde çeşitli enerji kaynakları kullanmıştır. On dokuzuncu yüzyılın hızla sanayileşen dünyasında temel enerji kaynağı olarak kabul edilen kömür, yirminci yüzyılın başlarında bu unvanını yavaş yavaş petrole bırakmıştır. Gerek enerji kaynağı gerekse birçok ürüne hammadde olmanın vermiş olduğu avantaj ile jeostratejik ve jeopolitik öneme sahip olan petrol, dünyada yeni gelişmeleri de beraberinde getirmiş ve yirminci yüzyılda uluslararası politikanın temel unsurlarından biri haline gelmiştir. Petrol, dünya ekonomisinde makro dengeleri değiştirebilecek bir güce sahip olmasının yanısıra, bu özelliğinden kaynaklanan etkin bir politik güce de sahiptir. Özellikle, yakın tarih incelendiğinde petrolün kronik 'kriz' çıkardığı ve hem gelişmiş ülkelerin hem de gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerini derinden etkilediği görülmektedir. Petrolün bu yönlü özelliklerinin yakın gelecekte de devam etmesi beklenmektedir. Bu çerçevede hazırlanan çalışmamız, 'Petrol Krizlerinin Türkiye ile Ortadoğu Ülkeleri Arasındaki Ekonomik İlişkilere Etkisini' belirlemek amacı ile yapılmıştır. Tezin amacına ulaşabilmesi için ülkeler itibariyle çalışmanın sınırları tespit edilmiş, çalışma konusuna giren her bir ülke gerek coğrafi ,gerek demografik gerekse de petrolün aldığı pay da göz önüne alınarak ekonomileri açısından değerlendirilmiştir. Bu maksatla ilgili literatür taranmış ve hipotezin teorik yapısı oluşturulmuştur. Araştırma hipotezinin test edilmesi amacı ile, tezimizin metodolojik çalışmasında 'E-Views' bilgisayar kte ağırlıklı olarak En Küçük Kareler Yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen regresyon sonuçları yorumlanarak hipotezimiz test edilmiş olup, petrol krizlerinin, petrol fiyatlarının ve bölgede cereyan eden savaşların Türkiye ile Ortadoğu ülkeleri arasındaki dış ticaret hacmine olumsuz etkide bulunduğu sonucuna varılmıştır. Energy is regarded as one of the most important necessities of contemporary societies in the new millennium. It is also one of the main problems that must be solved because of its importance as being the main input for economies of both developed and developing countries. In other words, energy is the indispensable part of human life and one of the important tools for a sustainable development. Humankind has used various sources of energy during the time. Coal, which was the main source of energy in the 19th century in the rapidly industrializing world, has been replaced gradually, with oil at the beginning of 20th century. Due to its jeo-strategic and jeo-politic importance and some important characteristics, both a source of energy and input for most of the products in the economy, it is one of the most important factors in international politics in our century. Not only does it change macro equilibrium, but also it has a very strong political power stemming from its characteristics. Especially, if the new history is analyzed, it can be seen that oil has the potential to cause chronic crisis, affecting both developed and developing economies. This aspect of oil has been also expected to continue in the future. In this context, the aim of this thesis is designed to determine 'the effect of oil crisis on economic relationship between Turkey and Middle East countries. In order to reach our purposes, some selected Middle East countries are considered along with their geographic, demographic and economic aspects, especially including the role of oil in those economies. From this perspective of view, after a comprehensive literature review, theoretical background of hypothesis is constructed. Least square estimation method via E-Views software program is used to test hypothesis as a part of methodology of the thesis. After getting the regression results, we have tested our hypothesis and seen that oil crisis; oil prices and the wars in Middle East region have a negative effect on the foreign trade volume between Turkey and selected Middle East countries.