Sözleşmeden doğan yan yükümlülüklerin ihlali

Abstract

Sözleşme kurulurken taraflar, sözleşme konusu edimlere ve karşılık ilişkisine odaklansa da sözleşme kapsamında doğan borçlar edim yükümlülükleriyle sınırlı değildir. Bu bağlamda gündeme gelen yan yükümlülükler; edim yükümlülükleri dışında kalan ve doğrudan bir kanun hükmü tarafından öngörülen, dürüstlük kuralı yardımıyla hâkim tarafından sözleşmenin tamamlanmasıyla tespit edilen ya da tarafların arasındaki anlaşmada kararlaştırılan diğer yükümlülüklerdir. Sözleşmeden doğan yan yükümlülükler, edim yükümlülüğünün gereği gibi ifasını destekleyen ifaya bağlı yan yükümlülükler ile sözleşme taraflarının bütünlük menfaatlerinin korunmasını amaçlayan koruma yükümlülükleri (ifaya bağlı olmayan yan yükümlülükler) olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan yan yükümlülüklerin başında bilgilendirme yükümlülüğü, özen yükümlülüğü, sözleşmeye sadakat yükümlülüğü, sözleşmenin amacını koruma ve tehlikeye düşürmeme yükümlülüğü, iş birliği yükümlülüğü, sağlama, muhafaza ve koruma yükümlülükleri gelir. Kapsamları farklı olsa da teorik olarak her tür sözleşmeden doğabilen yan yükümlülükler, özellikle günümüzün karmaşık mübadele ilişkilerinde, hassas menfaat dengelerine dayanan ve taraflar arasında iş birliği gereksinimi arz eden ekonomik ilişkiler açısından hak ve yükümlülüklerin adil dağılımının sağlanmasında büyük önem arz eder. Bu açıklamalar ışığında çalışmada, yan yükümlülük kavramı ve yan yükümlülüklerin ihlalinin sonuçları borçlar hukuku bağlamında incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde yan yükümlülüklerin kavramsal çerçevesi çizilmiş, tarihsel ve düşünsel gelişimi karşılaştırmalı hukuk bağlamında açıklanmış ve sözleşmeden doğan diğer ödevler olan edim yükümlülükleri ve külfetlerle ilişkisi değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise yan yükümlülükler; kaynağına göre, koruduğu menfaatin türüne göre, etki anına göre ve konularına göre kategorize edilerek genel özellikleri itibariyle incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise yan yükümlülüklerin ihlalinin ifa engelleri sistemindeki yeri ve borca aykırılığın muhatabı olan sözleşene tanınması gereken hukuki imkânlar, karşılaştırmalı hukuk yaklaşımıyla ve borçlar hukukunun genel esasları çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın odak noktasını oluşturan bu bölüm, Türk hukuku açısından özel olarak incelenmemiş bir borca aykırılık halini ele almaktadır.While the focus of the contacting parties often rests upon the subject of the contract and the synallagma at the time of conclusion of a contract, the contract also entails duties other than performance obligations. In this regard, the term of accessory obligation covers all other duties of of accessory nature which have been stipulated by a law, implied by the judge by means of the principle of good faith or agreed upon in the contract. Accessory obligations fall into two principal categories: performance-based accessory obligations that ensure the proper execution of performance obligations, and protective obligations (non-performance-based accessory obligations) which aim to safeguard the legal integrity of the contracting parties. Frequently encountered accessory obligations include but are not limited to the duty to inform, the duty of care, the duty of loyalty to the contract, the duty to safeguard and not jeopardize the contract's purpose, the duty to cooperate, and the duty to provide, preserve, and protect.The accessory obligations, which arise in all types of contracts but with a different scope, ensure equitable distribution of rights and obligations among parties. In this regard, the present study examines of the concept of accessory obligations and the implications of their breach in the law of obligations. The First Chapter elucidates the conceptual underpinnings of accessory obligations, traces their historical and theoretical evolution with a comparative law approach and addresses its interplay with other contractual duties, i.e., performance obligations and burdens. The Second Chapter peruses accessory obligations through categorizations based on the source, the nature of safeguarded interests, the period of their effect, and the content. Finally, the Third Chapter delves deeper into the status of the breach of accessory obligations within the system of breach of contract and the legal remedies available to the aggrieved contracting party. Serving as the focal point of the study, the final chapter explores a type of breach of contract that has not been examined thoroughly in Turkish law.