Bütçe ile yönetim ve bütçeleme teknikleri

Abstract

İşletmelerin tarih süreci içinde nicel ve nitel boyutlarının büyümesi, ulusal ve ulusla-rarası ilişkilerinin çoğalarak karmaşıklaşması, karmaşa içinde gittikçe ağırlaşan re-kabet koşulları, pazardan pay kapma çabaları, piyasa istekleri yönünde üretimi ger-çekleştirmek istemeleri, finansman ve maliyet sorunlarının artması, işletme yöneti-minin alacağı kararların etki alanını genişletmiş ve yönetimden beklentiler artmıştır. Yönetim insan çabalarının koordinasyonu yani, öteki insanların çabalarının değerlen-dirilmesi yoluyla amaçların etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesi sürecidir. Yönetim süreci, belirli amaçlara ulaşmak için grupların ve bireylerin güdülendirilme-si, seçilmiş teknik ve yöntemlerin uygulanması ve karar vermeyi içeren, özel bir ça-ba ile yürütülen tüm yönetim faaliyetleri olarak tanımlanabilir Günümüz rekabet koşullarında, karar almada geleceği en iyi şekilde görebilmek ö-nemli bir yer tutmaktadır. Geleceği görebilmenin en önemli aracı bütçelerdir. En iyi ve etkili şekilde satış, üretim, finansal politikaların yapılmasında ve düzeltilmesinde yöneti-cilere yardım etmek, ulaşılan sonuçlar arasındaki ayrımların kolayca görülmesini sağlamak, yöne-ticileri uyarmak, gerekli düzeltmelerin yapılmasını mümkün kılmak, bu yolda kararlar alınmasında ilgililere önderlik etmek, İşletme dışındaki durumlarda değişmeler olduğunda, planların ve amaçla-rın bunlara uygun olarak düzeltilmesi için yöneticilere yardımcı olmak, işletme bütçelerinin temel ilkesidir. Etkili bir şekilde düzenlenen ve uygulanan bütçe sistemi koordinasyonun devamlı gerçekleştirilmesinde temel etkendir. İşletme bütçeleri katılma prensibini planlama fonksiyonunda temel kabul ettiğinden, koordine edilmiş işletme faaliyet planlarının düzenlenmesini sağlar. Koordinasyonda etkin haberleşme ile tüm yöneticilerinin ne-yin planlandığını,nasıl ve ne zaman ve kim tarafından yapılacağını önceden bilmeleri için önemlidir. Yönetimin planlama fonksiyonunun amacı ile bütçe sisteminin amacı aynıdır. Bu da işletmenin sahip olduğu kaynakların en etkin biçimde kullanılmasını sağlayarak yakın gelecekteki veya bütçe dönemindeki işletme sürekliliği ve gelişmesi arasında opti-mum bir denge kurmaktır. Bütçe sisteminin temel ilkelerinden olan katılma,tüm yönetim seviyelerinin işletme bütçelerinin düzenlenmesine katılmalarını zorunlu kıldığından işletmenin tüm sevi-yelerinde planlama fonksiyonunun en etkin bir biçimde yürütülmesine olanak sağlar. Yukarıdakilerin ışığı altında, çalışmamızın ilk bölümünde yönetim teorisi içinde büt-çenin yeri anlatıldıktan sonra ikinci bölümde işletme bütçelerinin yönetim fonksi-yonlarıyla olan ilişkileri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde işletme bütçelerinin çeşitleri, kontrolü ve raporlama sistemi anlatıldıktan sonra dördüncü bölümde işletme büt-çelerini başarıyla uygulandığına inanılan bir işletmede, bütçe teknikleri ve aşamaları incelenerek teori ile pratik arasında bir köprü kurulmaya çalışılmıştır. SONUÇ VE ÖNERİLER Bütçe ile yönetimin, bütçeleme tekniklerinin ve raporlama sisteminin incelen-mesi sonucunda Asil Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Bütçe için başlıca öne-riler ve bütçelerin sağladığı yararlar aşağıda sıralanmıştır. · Günümüzde etkin bir yönetim tekniği olarak bütçeler tüm yönetim sisteminin te-mel araçlarından biridir. · İşletme bütçesi basit bir öngörü değil, bir plandır. Belirli bir zaman süresi için gelecekteki uğraşıların önceden hazırlanmış planıdır. · Uygulamada gerçekleşen sonuçlar ile önceden hesaplanmış sonuçların karşılaş-tırılıp ölçülmesinde kullanılan bir araçtır. · İşletme bütçesinin bir değere sahip olması için oldukça değişmez olması gerekir-se de, değiştirilmez bir araç değildir. Periyodik olarak incelenir, gözden geçirilir ve değişen işletme hedeflerine göre planlamada düzeltme yapılabilir. · İşletme bütçesi uygulandığı alanda işletmenin politikasını belirtir. · Bütçe, gelir sağlamaya yönelik ortak bir amaca ulaşmak için birlikte yürütülmesi gereken faaliyetlerin birbiriyle ahenkleştirilmesini sağlar. · Bütçeler, işletmenin çeşitli faaliyetleri ile ilgili sorumlulukların ayrımına olanak sağlar. · Bütçeleme, çeşitli kademelerdeki yöneticilerin, işletme faaliyetlerini yürütmede birbiriyle ilişkili unsurlar ve kişilerin karşı karşıya kaldığı sorunlardan haberdar olmasını sağlar. · Bütçe, uygulanabilecek pratik bir ölçü ortaya koyar. · Bütçe, yeterli finansal kayıtların yapılıp sürdürülmesi için işletmeye zorunluluk yükler. · Bütçe, örgütteki tüm kişilerin işletmenin kaynaklarını korumadaki duyarlılıklarının artmasını sağlar. · Kaynakların etkin kullanılıp kullanılmadığını o amaçla hazırlanan bütçeler aracılı-ğıyla ortaya çıkarma olanağı doğar. · Bütçeler, yönetime kendi kendine değerleme olanağı sağlar ve gelişmeleri ölç-mede kullanılırlar. · Bütçe ile orta ve uzun vadeli planlama arasındaki bağlar oluşturulmalıdır. Şir-kette orta ve uzun vadeli planlama çalışmaları yapılmakla beraber, Bütçe takvi-minin incelenmesi ile görülebileceği gibi, bu çalışmalar bütçeleme süreciyle ça-kıştırılmamıştır. · Bütçe eğitimi yoğunlaştırılarak sürdürülmelidir. Eğitim yoluyla bütçenin bir sınır-layıcı değil, bir yönetim aracı olduğu felsefesi tüm yönetim kademelerine veril-melidir. · Bütçenin bir yönetim aracı olarak kullanılabilmesi için daha yoğun katılım sağ-lanmalıdır. · Bilgisayar olanaklarından daha fazla yararlanılarak bütçe fiili karşılaştırmaları hızlı bir şekilde gerçekleştirilmelidir. · Demir Çelik sektöründe ihracat yapabilmek ancak eşit şartlarda maliyet oluştura-bilmekle mümkündür. Örneğin, elektrik fiyatları Avrupa ve gelişmiş ülkelerle kar-şılaştırıldığında yüksektir. Avrupa'da 3 cent, Türkiye'de 7 - 8 cent dolayısıyla ma-liyetlerdeki elektrik payı son 5 yılda % 6'dan % 11'e çıkmıştır. Sektörze daha dü-şük fiyatla elektrik verilmesi düşünülmelidir. · İhracat işlemlerinin bürokrasiden arındırılması, çabuklaştırılması sağlanmalıdır. · Gümrüklerde gerekli düzenlemeler yapılmalı, otomasyona gidilmeli, ihracatın kontrolü buralarda yapılmalıdır. · Dampingli ürünlerin ülkemize girişi önlenmeli ve damping vergisi uygulaması yaygınlaştırılmalıdır. · İthal edilen mamul malzemelerin sektör temsilcilerinin de bulunduğu kontrol ko-mitelerince desteklenerek, TSE kalite belgelerinin verilmesi ve ISO 9000 stan-dartlarının yerleştirilmesi ile ithalatta da bu uygulamaya geçilmesi halinde, kalite konusundaki endişeler ortadan kalkabilir.