12 Mart döneminde Nihat Erim Hükümetleri

Abstract

Osmanlı’nın son dönemlerinden itibaren, modernleşme hareketlerinin taşıyıcıları arasında asker kadrolar önemli yer edinmiştir. Bu, Orduya “öncü” “ilerici” bir rol biçmenin yolunu açmıştır. Kurtuluş Savaşı’ndaki “kuruculuk” ile Cumhuriyet ve İnkılap sürecindeki “kollayıcılık” misyonunun birleşmesi, bu rolü besleyen bir işlev görmüştür. “Kurucu-kollayıcı misyon”, askerin, günlük anlamda olmasa da, ülkenin gidişatıyla ilgili genel siyasetle bağlantısını kolaylaştıran bir zemin sunmuştur. Bir alt rütbeli subaylar hareketi olan 27 Mayıs 1960, bu sürecin bir halkasıdır. 1960’lar Türkiye’de temel siyasi akımların şekillendiği, toplumsal hareketliğin arttığı, sanayileşmenin hızlandığı yıllardı. Bu hareketlilik, 27 Mayıs’ın getirdiği çerçevenin İktidar tarafından ihlal edildiği düşüncesinin Ordu’da güç kazanması ve sivil cuntacı idelojinin bunu körüklemesi ardında 12 Mart 1971 Muhtıra’sı gelmiştir. Muhtıra’dan sonra kurulan I.Nihat Erim Hükümeti, reform iddiasını gerçekleştirememiştir. Politikalarıyla parlamento çoğunluğu arasındaki uyuşmazlık, bu sonuçta etkilidir. Muhtıra’nın sorumlu tuttuğu parlamentodan çözüm beklenmesi sürecin temel çelişkilerindendir. Hükümet, asker ve parlamento arasında sıkışmış, kendi dışındaki parçalanmışlık hükümet içine de yansımış ve ortak bir irade ortaya koyamamıştır. Ordu Komuta Kademesi arasında görüş birliğinin olmaması ise, hükümete ordudan gelebilecek desteği azaltmıştır. Asayiş ve Anayasa değişikliği’nin ön plana geçmesinin de etkisiyle reform iradesinin zayıflaması, hükümetin reformcu kanadının istifasına yol açmıştır. Ardında kurulan II.Erim Hükümeti, Parlamento çoğunluğunun duyarlılıklarını gözeten, reform söylemini yumuşatan ve nispeten daha uyumlu bir yapı arzetmesine rağmen daha kısa sürmüştür. Partilerin asker zorunu hissettiklerinde taahhüt ettikleri desteği vermemesi, siyasi çekişmeler ve asker faktörünün zayıflaması II.Hükümeti de sonuçsuz bırakmıştır. Erim Hükümetleri parlamento – asker arasındaki sıkışmışlıkta Kurtul Altuğ’un deyimiyle “iktidarsız iktidar” rolüyle gününü doldurmuştur. 12 Mart ise ilk günlerde alkışlayanların, hüsrana uğradığı bir dönem olmuştur.

Since the latest period of the Ottomans the military cadre has occupied an important position within the movement towards modernisation, which has paved the way for Army to be identified as “progressive” and “pioneer”. Unification of the “founder” mission in the War of Independent with the “protective” mission during process going to Republic and Revolution was functional by being supportive in this sense. This “founder-protective mission” created a base for the military to have a straightforward association, although not with on a day-to-day basis, with the ordinary politics regarding country’s progress and future. The 27 May 1960 coup d'état, which was performed by lower ranked commissioned officers, was a continuation of this process. It was a period during which main political movements took their shapes, social activities stirred and industrialisation gained momentum. Combination of social disorder with the idea that the framework brought in by coup d'état was infringed by the government as well as the encouragement from the civil junta was followed by the military memorandum of 12 March 1971. The First Nihat Erim Government, which established after the military memorandum could not achieve its reform claims. The inconsistency between his policies and the parliamentary majority was effective on this ending. One of the discrepancies of the process was anticipating a solution from the Parliament that was blamed by the military. The Government appears to get caught between the military and the parliament and with the reflection of the outside division into the Cabinet, which prevented the Government from taking a unified will. In addition, lack of a joined willpower between the higher ranked military echelon reduced the possible support would come from the Army to Government. With the effect of public order and constitutional amendments taking priority over the determination for intended reforms the reformist clique of the Government resigned. Although the Second Nihat Erim Government, that was established following the resignation was sensitive to the parliamentary majority’s considerations and comparatively presented a more consistent body, it even lasted shorter term. This was mainly a consequence of political parties not giving the support they pledged when they forced by military, political conflict and weakening of the military element. Erim Governments, as referred to by Kurtul Altug, ended as “incompetent government” as a result of being caught between the army and parliament. As to the 12 March period, it ended with the disappointment of those who applauded at the beginning. III ÖZET .....................................................................................................................................VI SUMMARY............................................................................................................................VII KISALTMALAR..................................................................................................................VIII GİRİŞ 1. OSMANLI’DAN 1950’YE ASKER SİYASET İLİŞKİLERİNE ÖZET BAKIŞ............. 1 2. DEMOKRAT PARTİ (DP) İKTİDARI; DESTEKTEN İHTİLALE DÖNEN SÜREÇ12 3. 27 MAYIS VE SONRASI22 4. ASKERİN SİYASET ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN ZAYIFLAMASI VE 1965 SEÇİMLERİNDE YAŞANAN KIRILMA33 1.BÖLÜM: 12 MART SÜRECİ 1.1. 1960’LI YILLARIN BİRİKİMİ40 1.1.1.Siyasi Tablonun Şekillenmesi40 1.1.2.Ekonomik Yapıdaki Değişim; Ayrışan Sermaye Güçlenen Sanayi.. 46 1.1.3.Toplumsal Hareketlerdeki Yükseliş Ve Çatışma Ortamının Oluşması50 1.2.4. Dış Faktörlerin Rolü55 1.2.CUNTA FAALİYETLERİ64 1.2.1.Sivil Cuntalar Ve İdeolojisi65 1.2.2.Ordu İçindeki Cunta Faaliyetleri70 1.2.3. 9 Mart: Bir Kırılma Noktası85 1.3. 12 MART MUHTIRASI; BİR ORTA YOL ÇÖZÜMÜ93 1.4. MUHATAPLAR, TEPKİLER98 1.4.1.Hükümet Ve Parlamento’nun Tutumu98 1.4.2.Belirsizlik Ve Solun Etkisi102 1.4.3. Siyasi Partilerin Tutumu108 1.4.4. Dış Tepkiler116 2. BÖLÜM : 1.ERİM HÜKÜMETİ 2.1. BAŞBAKANLIK YOLUNDA NİHAT ERİM118 2.2. NİHAT ERİM HÜKÜMETİNİN KURULMASI127 2.3. HÜKÜMET NCELİK: REFORMDAN ASAYİŞE171 2.4.1.Sıkıyönetim Uygulamaları Ve Sonuçları179 2.4.2. 1961 Anayasası’nın Temel Özellikleri ve Değiştirilmesi193 2.5. HÜKÜMET – SİYASİ PARTİ İLİŞKİLERİ211 2.5.1.Öncelikteki Değişmin Siyasetteki Yansımaları212 2.5.2. AP’nin Bakanlarını Çekmesi Ve “İkinci Muhtıra”221 2.6. 11’LERİN İSTİFASI VE BİRİNCİ ERİM HÜKÜMETİ’NİN SONU231 2.6.1. Hükümet İçerisindeki Uyumsuzluk232 2.6.2. Ordu - Hükümet İlişkileri236 2.6.3. Hızlandıran Etkenler Ve İstifa244 3.BÖLÜM: İKİNCİ ERİM HÜKÜMETİ VE HÜKÜMETLERİN BAZI POLİTİKALARI 3.1. İKİNCİ ERİM HÜKÜMETİ.............................................................................................257 3.1. 1.İKİNCİ ERİM HÜKÜMETİNİN KURULMASI257 3.1.2.HÜKÜMET METİN TEMELİNDEKİ ZAYIFLIK VE GİDİŞATI BELİRLEYEN SORUNLAR265 3.1.3.1.Bütçe Finansmanı Sorunu Ve Vergiler267 3.1.3.2. İnönü’nün Muhalefetini Yükselten Gelişmeler; Sıkıyönetim, İdamlar, Savcılar269 3.1.4. ASKERİ KANATTAKİ GELİŞMELER275 3.1.5. İSTİFA SÜRECİ281 3.2. BİRİNCİ VE İKİNCİ ERİM HÜKÜMETLERİNDE DEVAMLILIK ................................. ARZEDEN BAZI KONULAR 288 3.2.1.REFORM GİRİŞİMLERİNİN SEYRİ288 3.2.1.1.İdari Reform Girişimi290 3.2.1.2.Milli Eğitim Reformu Girişimi295 3.2.1.3. Tarım Ve Toprak Reformu Girişimi297 3.2.1.4. Mali Reform Girişimi305 3.2.1.5. Enerji Ve Tabii Kaynaklar Reformu Girişimi310 3.2..2. ERİM HÜKÜMETLERİNİN EKONOMİK PANORAMASI315 3.2..3. DIŞ POLİTİKA 323 3.2..3.1.Haşhaş Meselesi323 3.2..3.2. Çin Halk Cumhuriyeti’nin Tanınması328 3.2..3.3. Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) İle İlişkiler330 3.2..3.4. Kıbrıs Politikası335 SONUÇ337 EKLER 342 BİBLİYOGRAFYA...................................................................................................................345 ÖZGEÇMİŞ352