İşyerlerinde ayrımcılık ve ayrımcılıkla mücadele

Abstract

Ayrımcılık, hukuki bir kavram olduğu kadar, pek çok sosyal bilim disiplininin de inceleme konusudur. Sosyal psikoloji, yönetim ve çalışma psikolojisi, sosyoloji bunlardan sadece bir kaçıdır. Diğer disiplinlerde tanımlanması konunun teorik yanının iş hukuku bakımından da belirgin hale gelmesini kolaylaştırır. Özellikle eşitlik kavramı ile birlikte düşünüldüğünde kategorik grupların tanımlanması bu anlamda önem kazanır. Tanımlamaların disiplinler arası bir boyutta belirlenmesi ile birlikte, çalışma yaşamında ayrımcılık ve eşit davranma borcu düzenlemeleri karşımıza çıkar. Bu kavramlar sadece iç hukukta değil, ulusalüstü ve uluslararası düzenlemelerde de ele alınmıştır. Ayrımcılık davranışının, eşit davranma borcuna aykırılıkla birlikte çalışma yaşamında ortaya çıktığı anda, bir takım yaptırımlar gündeme gelir. Bu yaptırımlar sadece iş hukuku kapsamında değil, örneğin ceza hukuku bakımından da düzenlemeler içermektedir. İş hukukunda, ayrımcılık ve eşit davranma borcu farklı maddelerde ve farklı düzenlemelerle ele alındığı için, yaptırım konusunda zaman zaman tartışmalar meydana gelmektedir. Ayrımcılık ve eşit davranma borcunun düzenlenme şekli ile yaptırımları caydırıcılıktan uzak olup, yeni bir düzenlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle, ayrımcılık davranışı ortaya çıkmadan ayrımcılığın engellenmesini sağlayacak düzenleme ihtiyacı elzem olduğu kadar, organizasyonel, politik ve toplumsal bilincin artırılması ve düzenlemeler getirilmesi de önemlidir. Ayrımcılık kavramının yönetim ve çalışma psikolojisi ile iş hukuku açısından birlikte değerlendirilmesi ve incelenmesi ayrımcılık kavramına bütünsel bir yaklaşım ve işyerlerinde ayrımcılıkla mücadele için ayrıca önemlidir.İÇİNDEKİLERÖZET……………………………………………………..……………………….…...iiiABSTRACT……………………………………………………..……………………..ivÖNSÖZviİÇİNDEKİLERviiKISALTMALAR ………………………………………………………………………xGİRİŞ……………………………………………………………………………………1BİRİNCİ BÖLÜM AYRIMCILIK, EŞİTLİK VE HUKUKİ KARŞILIKLARII.GENEL OLARAK4II.AYRIMCILIĞIN TEORİK ARKA PLANI5A.EŞİTLİK5B.AYRIMCILIKLA İLİŞKİLİ KAVRAMLAR71. Kategorik Grup72. Tutum103. Kalıp Yargı114. Ön Yargı14III. TANIMLAR15A.AYRIMCILIK TANIMI15B.POZİTİF AYRIMCILIK18C.DOĞRUDAN AYRIMCILIK20D.DOLAYLI AYRIMCILIK21E.AYRIMCILIK TALİMATI23F.MAĞDURLAŞTIRMA25IV.AYRIMCILIK İLE EŞİTLİĞİN HUKUKTA GÖRÜNÜŞÜ VE ARALARINDAKİ FARKLAR26A.HUKUKİ GÖRÜNÜŞ: AYRIMCILIK YASAĞI, EŞİTLİK İLKESİ ve EŞİT DAVRANMA BORCU26B.AYRIMCILIK YASAĞI VE EŞİTLİK İLKESİ/ EŞİT DAVRANMA BORCU İLİŞKİSİ29İKİNCİ BÖLÜMİŞ HUKUKUNDA AYRIMCILIK YASAĞI İLE EŞİT DAVRANMA BORCUI. BİR KISIM ULUSLARASI BELGEDE İŞYERLERİNDE AYRIMCILIK DÜZENLEMELERİ33A.KAPSAM33B.EVRENSEL İNSAN HAKLARI BİLDİRİSİ33C.MEDENİ VE SİYASİ HAKLAR SÖZLEŞMESİ35D.KADINLARA KARŞI HER TÜRLÜ AYRIMCILIĞIN ÖNLENMESİ SÖZLEŞMESİ – CEDAW35E.İSTANBUL SÖZLEŞMESİ38F.AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ40G.ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO) BELGELERİ42II.ULUSLARARASI BELGELERİN İÇ HUKUKTA DOĞRUDAN İŞLERLİĞİ46III.TÜRKİYE HUKUKUNA GÖRE İŞYERLERİNDE AYRIMCILIK VE EŞİT DAVRANMA BORCU49A.GENEL OLARAK49B.HUKUKİ DAYANAKLAR49C.İLİŞKİLİ KAVRAMLAR521.İş Hukukunda Eşitlik İlkesi ve Eşit Davranma Borcu522.İşverenin Yönetim Yetkisi563.İşverenin Yönetim Yetkisi Ve Eşit Davranma Borcu/ Ayrımcılık Yasağı Çatışması574.İşverenin İşçisini Koruma Ve Gözetme Borcu585.Eğilimli İşletme60ÜÇÜNCÜ BÖLÜMİŞYERLERİNDE AYRIMCILIK YASAKLARI VE EŞİT DAVRANMA BORCUI.KAPSAM VE GENEL AÇIKLAMALAR62A.GENEL OLARAK62B.KAPSAM631. Cinsiyet, Cinsiyet Kimliği, Cinsel Yönelim652. Dil, Irk, Etnik Köken, Renk673. Din, Mezhep, Felsefi İnanç, Siyasal Düşünce714. Engellilik725. Analık, Gebelik (ve Doğum), Babalık756. Sendikalı Olma ya da Olmama767. Sözleşmesel77II. İŞ SÖZLEŞMESİ KURULMADAN ÖNCE VE KURULDUKTAN SONRA AYRIMCILIK78A.İŞ SÖZLEŞMESİ KURULMADAN ÖNCE (İŞE ALIMDA) AYRIMCILIK78B.İŞ SÖZLEŞMESİ KURULDUKTAN SONRA VE FESİHTE AYRIMCILIK881. İş Sözleşmesi Devam Ederken Ayrımcılık882. İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshinde Ayrımcılık93III. İŞYERLERİNDE AYRIMCILIK ARAÇLARINA ÖRNEKLER97A.TACİZ971. Taciz972. Cinsel Taciz993. İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)103B.ŞİDDET112C.DIŞLA(N)MA114DÖRDÜNCÜ BÖLÜMİŞYERLERİNDE AYRIMCILIKLA MÜCADELEI.GENEL OLARAK117II. İŞYERİNDE AYRIMCILIK YASAĞINA VE EŞİT DAVRANMA BORCUNA AYKIRILIĞIN YAPTIRIMLARI118A. İŞ HUKUKUNA ÖZGÜ YAPTIRIMLAR1181. Ayrımcılık Tazminatı Ve Yoksun Kalınan Hakları Talep1182. Kötü Niyet Tazminatı1223. Kıdem/ İhbar Tazminatı1264. İş Güvencesi Hükümleri1275. Sendikal Tazminat131B. MADDİ/ MANEVİ TAZMİNAT135C. CEZA HUKUKU VE DİĞER ALANLARDAKİ DÜZENLEME VE YAPTIRIMLAR137SONUÇ141KAYNAKÇA149As much as being a legal term, discrimination is also subject to examination of many disciplines of social sciences. Social psychology, management and labor psychology, sociology are just a few of them. Describing the notion under the framework of other disciplines also makes the theoretical aspects of the subject to become clear in terms of labor law. Especially when considered with the notion of equality, defining stereotypes gains importance. As the definitions are made in an inter-disciplinary way, we come across with obligations of non-discrimination and equal treatment in work life. Those notions are not only regulated in domestic law, but in international and supra-national law as well. At the exact moment discrimination occurs in work life, together with acts against equal treatment obligation, sanctions come into place. Those sanctions are not only under the framework of the labor law, but for instance criminal law as well. As in labor law discrimination and the obligation for equal treatment are regulated in different rules and clauses, sanctions come under debate from time to time. The way discrimination and equal treatment obligations regulated in law and related sanctions are far from being persuasive, and a new regulation is needed. Especially the need for regulations preventing discriminative actions before they happened is critical. Also it is important to raise organizational, political and social consciousness and bring regulations for that. Examining the notion of discrimination in terms of both management and labor psychology and labor law is important for an integrated approach and also for struggling against discrimination at the workplace.