17. yüzyıl şairi Ahmed Yari ve Divan’ı (inceleme-metin)

Abstract

Bu çalışmada kadı ve mutasavvıf bir kimliğe sahip 17. yüzyıl şâiri Ahmed Yârî’nin tek nüshası Millet Kütüphanesi Ali Emirî 514 numarada kayıtlı “Dîvân”ı incelendi. Çalışma beş ana bölümde gerçekleştirildi. Birinci bölümde şâir Yârî’nin hayatı, edebî ve tasavvufî şahsiyeti üzerinde duruldu. İkinci bölümde Dîvân’ın incelenmesi yapıldı. Bu bölüm iki ana başlık altında ele alındı. “Şekil Özellikleri” başlığı altında nazım şekilleri ve türleri, vezin, kafiye, redif ve âhenk unsurları olmak üzere şiirler biçim yönünden örnekleriyle birlikte ele alınarak incelendi. “Muhteva Husûsiyetleri” başlığında ise eser; din, tasavvuf, şahıslar, edebi sanatlar, atasözleri, deyimler ve halk söyleyişleri alt başlıkları altında değerlendirildi. Üçüncü bölümde yazma nüshanın tanıtımı yapılarak metin tesisinde takip edilen yol; Türkçe, Arapça ve Farsça terkip, ek ve kelimelerin imlâsı; transkripsiyon sistemi, teknik özellikler hakkında bilgi verildi. Dördüncü bölümde mecmûalardaki bilgiler değerlendirildikten sonra çalışmada ulaşılan sonuç, bibliyografya ve metne dâir fotoğraf eklerine yer verildi. Beşinci bölümde ise metin transkripsiyon alfabesiyle verilerek çalışma tamamlandı. Hazırlanan bu doktora teziyle Ahmed Yârî’nin ve “Dîvân”ının Türk edebiya-tındaki yeri ve önemi ayrıntılı bir çalışmayla ortaya konulmaya çalışılmış, böylelikle 17. yüzyıl klâsik Türk şiiri ile ilgili yapılacak inceleme ve değerlendirme çalışmalarına kaynak oluşturmak amaçlanmıştır. Ahmed Yârî, Dîvân, 17. yüzyıl, kadı, mutasavvıf, inceleme-metin.

In this study, the unique copy of Divan written by Ahmed Yari, a Sufi, kadi, and 17th century poet, which is available by the number of Ali Emirî 514 at Millet Library is analyzed. The study is discussed in five main sections. The first section focused on life, literal and Sufi identity of Ahmed Yari. In the second section, the Divan is studied and divided into two subsections. Under the heading of “Features of Literary Form”, versification types, prosody, rhyme, repeated words, and poetic harmony are studied by giving examples in terms of literary form characteristics. In “Features of Content” heading; religion, Sufism, personalities, literary skills, proverbs, phrases, and public phrases are evaluated as subtitles. In the third section, manuscript edition is introduced. The way that is followed while constructing the text, composition of affix and orthographic rules of the words in Turkish, Arabic, and Persian language, transcription system, and technical features are analyzed and information is given about these subjects. In the forth section, the information in the “mecmua”s (manuscript anthology in Divan literature) are evaluated and then results of the study, bibliography, and photos that are related to the text are given in the additions. In the fifth section, the text is written with transcription alphabet and the study is completed. With this PhD thesis, the place and importance of Ahmed Yari and his Divan in Turkish literature is tried to be explained in a detailed study. In this way, this thesis is aimed to be a source for series of future analysis and studies related with 17th century classical Turkish poetry. Key words: Ahmed Yari, Divan, 17th century, kadi, sufi, analysis text.