Merkez Bankası para politikaları ve elektronik para ilişkisi : Türkiye uygulaması

Abstract

Bilişim teknolojilerindeki gelişmeler ve internetin yaygın kullanımı elektronik para formunu ön plana çıkarmaktadır. Elektronik para birimleri dar kapsamlı özel elektronik para ve dijital para birimlerinden oluşmaktadır. Dijital para birimleri de merkez bankaları kontrolünde üretilen dijital para birimleri ve merkez bankalarından bağımsız olarak üretilen dijital para birimleri (DDC-decentralized digital currencies) şeklinde iki grupta değerlendirilmektedir. Elektronik paranın, merkez bankası parasının yakın ikamesi olması nedeniyle mevcut ödeme sistemlerine alternatif oluşturabilme ihtimali merkez bankacılığı ve para politikası açısından önem taşımaktadır.Çalışmada öncelikle elektronik para türleri incelenmiş, DDC sistemleri ayrıntılı olarak tanıtılmıştır. Ayrıca DDC sistemlerinin temelini oluşturan Blokzincir ve Dağıtılmış Defter-i Kebir teknolojilerine de yer verilmiştir. Ardından elektronik paranın para politikası ile merkez bankacılığı parasal büyüklükleri, merkez bankası bilançosu üzerindeki etkileri ve bu konudaki yasal düzenlemeler incelenmiştir. Son olarak DDC’lerle ilgili Türkiye boyutunda ekonometrik uygulama yapılmıştır. Ekonometrik uygulamada ilk ve en bilinen DDC türü olan Bitcoin’in Türk Lirası(TL) fiyatları ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası(TCMB) para arzı(M2), TCMB ortalama fonlama maliyeti(%), Türkiye’nin 10 yıllık devlet tahvili gösterge faiz oranı(%), TL banka mevduatı bir aylık faiz oranı(%) arasındaki ilişki 2013 Temmuz ile 2018 Temmuz aralığındaki aylık veri setiyle incelenmiştir. Bulgulara göre, Bitcoin’in TL fiyatları kısa dönemde bağımsız değişkenlerden etkilenmektedir ve uzun dönemde değişkenler birbiriyle eşbütünleşiktir.

The developments in information technologies and the widespread use of the internet have featured the electronic money form to the forefront. Electronic currencies are composed of legally recognised e-money (e-money in a narrow sense) and digital currencies. Digital currencies are also evaluated in two groups as digital currencies which are issued centrally and decentralized digital currencies(DDC). Since it is a close substitute of the central bank money, the possibility of electronic money for creating an alternative to the existing payment systems is important for central banking and monetary policy.In this study, electronic money types were examined and DDC systems were introduced in a separate section. Also Blockchain and Distributed Ledger Technologies, which are the basis of DDC systems, have been introduced. Then, the effect of electronic money on the monetary policy and the monetary aggregates and the balance sheet of the central bank were examined along with legal regulations in this regard. Finally, Turkey sized econometric application about DDC was carried out. The relation of Turkish Lira (TL) prices of Bitcoin, which is the first and best-known DDC type in econometric practice with money supply (M2) of Central Bank of the Republic of Turkey(CBRT), CBRT’s average cost of funding (%), Turkey’s 10-year government bonds(%) and one-month interest rates (%) of bank deposits in TL were analyzed using montly data set between July 2013 and July 2018. Results indicate that Bitcoin's TL prices are affected by the independent variables in the short term and the variables are cointegrated in the long term.