Şefkatli ebeveynlik programının mindful ebeveynlik, mükemmelliyetçilik ve şefkat üzerine etkisinin incelenmesi

Abstract

Şefkat kavramının kökeni uzak geçmişe dayansa da araştırmacılar son yirmi yıldır bu konuya odaklanmaktadır. Dünya genelinde şefkatin bireyler üzerindeki psikolojik etkilerine ilişkin çok sayıda çalışma vardır. Ülkemiz alan yazını incelendiğinde ise şefkate dair çalışmaların özellikle ebeveynlik noktasında sınırlı kaldığı görülmüştür. Literatürdeki veriler ışığında saptanan eksiklikler referans alınarak, Avrupa’da oldukça başarılı sonuçlar alan ebeveynlerin şefkatini arttırmaya yönelik bir program, bu tez kapsamında “Şefkatli Ebeveynlik adı ile Türkçe’ye ve Türk kültürüne uygun hale getirilerek uyarlanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı; Şefkatli Ebeveynlik nın ebeveynlerin kendilerine yönelik şefkat, diğerlerine yönelik şefkat, pozitif ve negatif duygular, mindful ebeveynlik ve mükemmeliyetçilik üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırmada, 2x2'lik deney ve kontrol gruplu ön test-son test yarı deneysel desen kullanılmıştır. Nicel verilerin toplanmasında Ebeveynlikte Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği, Pozitif ve Negatif Duygu Durum Ölçeği (PANAS) ve Sussex-Oxford Şefkat Ölçekleri (SOCS), kullanılmıştır. Bu ölçme araçlarından SOCS, araştırmacı tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek uyarlama fazında farklı örneklemlerden veri toplanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi, madde analizi, madde yanıt kuramı ve iç tutarlılık analizleri 1.319 kişilik bir örneklem ile gerçekleştirilmiştir. Ölçüt ilişkili geçerlik 62 katılımcı, test-tekrar test güvenirlik çalışması 32 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, 5 alt boyut ve 20’şer maddeden oluşan SOCS ölçekleri Sussex-Oxford Diğerlerine Yönelik Şefkat Ölçeği (SOCS-O) ve Sussex-Oxford Kendine Yönelik Şefkat Ölçeği (SOCS-S) isimleri ile Türkçe formları tamamlanmıştır. Çalışmanın deneysel fazında deney grubu 14, kontrol grubu 26 kişiden oluşmaktadır. Araştırma sürecinde tüm katılımcılara çalışma öncesinde belirtilen ölçekler uygulanarak ön test ölçümleri alınmıştır. Deney grubuna 10 hafta boyunca Şefkatli Ebeveynlik uygulanmış, kontrol grubu ise bu süre boyunca herhangi bir müdahaleye maruz bırakılmamıştır. Uygulama süreci tamamlandıktan sonra her iki gruptaki katılımcılara aynı ölçme araçlarıyla son test ölçümleri yapılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde bağımlı ve bağımsız örneklemler için uygun istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Bulgular, Şefkatli Ebeveynlik uygulamalarının ebeveynlerin şefkat düzeylerinde anlamlı iyileşmelere yol açtığını göstermiştir. Ayrıca, ölçek adaptasyon sürecinde geliştirilen SOCS, Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme araçları olduğu belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçların, ülkemizde Şefkatli Ebeveynlik efkat temelli psikolojik destek programlarının yaygınlaştırılmasına ve bu alandaki bilimsel bilgi birikimine önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Although the concept of compassion dates to ancient times, researchers have particularly focused on this topic over the past two decades. Globally, there are numerous studies examining the psychological effects of compassion on individuals. However, when the national literature is reviewed, it appears that studies on compassion, especially concerning parents, remain limited. Based on the gaps identified in the existing literature, a program that has achieved significant success in Europe in enhancing compassion among parents was adapted into Turkish and culturally tailored under the name “the Compassionate Parenting Program” within the scope of this thesis. The primary aim of this study is to examine the effects of the Compassionate Parenting Program on parents self-compassion, compassion for others, positive and negative emotions, mindful parenting, and perfectionism. A 2x2 pretest-posttest quasi-experimental design involving experimental and control groups was utilized in the study. In collecting quantitative data, Mindfulness in Parenting Scale, Multidimensional Perfectionism Scale, Positive and Negative Mood Scale (PANAS) and Sussex-Oxford Compassion Scales (SOCS) were used. Of these measurement instruments, SOCS were adapted into Turkish by the researcher. During the adaptation process, data were gathered from distinct samples to ensure the validity of the scale. Confirmatory factor analysis, item analysis, item response theory and internal consistency analyses were conducted with a sample of 1,319. Criterion-related validity was conducted with 62 participants, and test-retest reliability study was conducted with 32 participants. As a result of the analyses performed, the Turkish forms of the SOCS scales consisting of 5 sub-dimensions and 20 items each were completed under the names of Sussex-Oxford Compassion for Others (SOCS-O) and Sussex-Oxford Compassion for Self (SOCS-S). In the experimental phase of the study, the experimental group consisted of 14 people and the control group consisted of 26 people. During the research process, the specified scales were applied to all participants before the study and pre-test measurements were taken. Over a period of 10 weeks, the Compassionate Parenting Program was administered to the experimental group, whereas the control group did not receive any intervention. Upon completion of the intervention phase, posttest assessments were conducted for both groups using the same measurement instruments. In analyzing the data, appropriate statistical techniques were applied for both dependent and independent samples to ensure the accuracy and validity of the findings. The findings showed that the Compassionate Parenting Program applications led to significant improvements in the compassion levels of parents. In addition, the SOCS developed during the scale adaptation process was determined to be a valid and reliable measurement tool suitable for Turkish culture. The findings of the study are expected to make significant contributions to both the dissemination of compassion-based psychological support programs, such as the Compassionate Parenting Program, in our country and the advancement of scientific knowledge in this field.