Beden eğitiminde üçlü yeterlik modeli : güdüsel iklim, akış deneyimi ve fiziksel aktivite arasındaki ilişkide üçlü yeterlik algılarının aracılık rolü

Abstract

Amaç: Araştırmanın birinci amacı, Beden Eğitiminde Öz-Yeterlik, Diğer-Yeterlik ve İlişki Temelli Öz-Yeterlik Ölçekleri ile Beden Eğitimi Öğretmeninden Algılanan Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklim Ölçeği’nin Türkçe formlarının geçerlik ve güvenirliğinin sınanmasıdır. Araştırmanın ikinci amacı, beden eğitimi öğretmeninden algılanan güdüsel iklimle akış deneyimi ve serbest zaman fiziksel aktivite düzeyi arasındaki ilişkide üçlü yeterlik algılarının çoklu aracılık rolünün incelenmesi; üçüncü amacıysa güdüsel iklim, akış deneyimi ve serbest zaman fiziksel aktivite düzeyinin üçlü yeterlik algılarıyla ilişkilerinin Yapısal Eşitlik Modellemesiyle incelenmesidir. Araştırma, üç çalışma şeklinde planlanmıştır.Gereç ve Yöntem: Araştırmanın katılımcıları 11-13 yaş arasındaki ortaokul öğrencileridir. Çalışma 1’e toplamda 682, Çalışma 2’ye 681 ve Çalışma 3’e 785 katılımcı olmak üzere dört farklı grup katılmıştır. Katılımcılara Beden Eğitiminde Öz-Yeterlik, Diğer-Yeterlik ve İlişki Temelli Öz-Yeterlik Ölçekleri, Beden Eğitimi Öğretmeninden Algılanan Destekleyici ve Kısıtlayıcı Güdüsel İklim Ölçeği, Beden Eğitimi Sürekli Etkinlik Tecrübe Ölçeği Kısa Formu ve Haftalık Fiziksel Aktivite Anketi uygulanmıştır. Çalışma 1’de doğrulayıcı faktör analizi ve açımlayıcı yapısal eşitlik modellemesi; Çalışma 2’de bootstrap yöntemine dayalı regresyon analizi; Çalışma 3’te Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılmıştır. Bulgular: Analiz sonuçları, Çalışma 1’de ölçeklerin özgün yapısını ve güvenirliklerini desteklemiştir. Çalışma 2 ve 3’te, öz-yeterliğin akış deneyimi ve serbest zaman fiziksel aktivite düzeyini; ilişki temelli öz-yeterliğin akış deneyimini etkilediği belirlenmiştir. Destekleyici güdüsel iklim, diğer-yeterlik, ilişki temelli öz-yeterlik ve akış deneyiminin belirleyicisiyken; öz-yeterlik ve ilişki temelli öz-yeterlik, destekleyici güdüsel iklimle akış deneyimi arasındaki ilişkiye; öz-yeterlik, destekleyici güdüsel iklimle serbest zaman fiziksel aktivite düzeyi arasındaki ilişkiye aracılık etmektedir. Sonuç: Bu araştırma, beden eğitiminde üçlü yeterlik algıları ve fiziksel aktiviteye güdüleyici süreçler hakkındaki anlayışımıza katkı sunmaktadır.

Purpose: Primary purpose of the research was to test validity and reliability of Turkish forms of the Self-Efficacy, Other-Efficacy and Relation-Inferred Self-Efficacy (RISE) Scales in Physical Education and the Teacher-Created Empowering and Disempowering Motivational Climate Questionnaire in Physical Education. Secondery purpose of the research was to examine multiple mediation role of tripartite efficacy beliefs on the relationship between teacher-created empowering and disempowering motivational climate and dispositional flow in physical education class and leisure time physical activity. The third purpose was to investigate the relationship between motivational climate, tripartite efficacy beliefs, dispositional flow, and leisure time physical activity using the structural equation modeling. The research was planned as three study. Methods: Participants of the research were secondary school students aged between 11-13. Four different samples were included in Study 1 with a total of 682 participants, and 681 participants in Study 2 and 785 participants in Study 3. Self-Efficacy, Other-Efficacy and RISE Scales in Physical Education, the Teacher-Created Empowering and Disempowering Motivational Climate Questionnaire in Physical Education, Short Dispositional Flow Scale-2 for PE and Weekly Physical Activity Questionnaire were administered to the participants. Confirmatory factor analysis and ESEM analysis in Study 1, regression analysis based on the bootstrapping in Study 2 and structural equation modeling Study 3 were used.Findings: Results of the analysis provided support for the original structure and reliability of the scales in Study 1. In studies 2 and 3, it was determined that self-efficacy affects the flow experience and the level of leisure time physical activity. While empowering motivational climate’s determinant of other-efficacy, RISE and flow, both self-efficacy and RISE mediate the relationship between empowering motivational climate and flow. The relationship between empowering motivational climate and the level of leisure time physical activity was mediated by self-efficacy. Conclusion: This research contributes to our understanding of tripartite efficacy beliefs in physical education and motivational processes for physical activity.