Konya Mevlana ve İstanbul arkeoloji müzelerinde bulunan Belgradlı Ken’an Efendi’nin Baytarnâmesi (tenkitli metin, dizin ve tematik sözlük çalışması

Abstract

Bu tez, İstanbul Arkeoloji Kütüphanesinin 739 numara ile ve Konya Mevlâna Müzesi Kütüphanesi 2822 numara ile kayıtlı, Muharremü’l-harâm ayının ortalarında 1158’de (17? Şubat 1745) el-Hâc Muhammed bin el-Hâc Alî bin el-Hâc Muhammed el-Belgrâdi tarafından I. Ahmet’in hattatı KenǾân Efendi’nin kendi hattıyla yazmış olduğu eserinden istinsah edilen “Bayṭar-nâme” isimli iki nüshanın tercümesi üzerinde yapılan bir dil çalışmasıdır. Eserin biri İstanbul’da diğeri Konya’da olmak üzere iki adet nüshası vardır. İstanbul Arkeoloji Müzesi nüshası harekeli nesih, atlın cetvelli ve ebru cilt olup 1b-76b varaklarından oluşmaktadır. Konya Mevlâna Müzesi Kütüphanesi nüshası ise, harekeli nesih olup 1b-80b varaklarından meydana gelir. Bu çalışma giriş, tenkitli metin, dizin ve tematik sözlük ile tıpkıbasım bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde eserin yazarı, mütercimi, nüshaları ve bölümleri ayrıntılı olarak anlatılmış, eserin dil ve imla özellikleri de verilmiştir.Tenkitli metin bölümünde, transkripsiyon alfabesiyle Latin harflerine aktarılmış olarak metin ele alınmış, Arkeoloji Müzesi nüshası ve Konya nüshası karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Dizin bölümünde, transkripsiyonu yapılmış metinde yer alan tüm kelime ve kelime grupları verilmiştir. Kelimelere anlam verilirken kelimelerin metindeki anlamları esas alınmış, alıntılarda kelimenin geldiği dil belirtilmiştir. Tematik sözlük bölümünde ise baytarlık ile ilgili tüm terimler bir başlık altında anlamlandırılmıştır. Çalışmanın sonunda, Arkeoloji Müzesi nüshasının tamamının tıpkıbasımı yer almaktadır.

This dissertation is a linguistic study that has been writen by el-Hâc Muhammed bin el-Hâc Alî bin el-Hâc Muhammed el-Belgrâdi from the work of Kenan Efendi,the calligrapher of Ahmed I, which was written in his own calligraphy in the middle of the month of Muharram’ul Haram in 1158 (17? February 1745) based on two manuscripts named “Baytarname”, one of them is in İstanbul Archeology Library with nr. 739 and the second one is in Konya Mevlana Museum Library with nr. 2822. By considering İstanbul Archeology Museum manuscripts as a basic, they have been compared with Konya Mevlana Museum manuscripts. The aim is to determine which one was the first text and 18th century veterinarian terms have been spotted to conribute to Turkish as a language. The manuscript of Archeology Museum of the text is composed of the pages 1b-76b. The manuscript of Konya Mevlana Museum Library of the text is composed of the pages 1b-80b. Introduction, analysed text and detailed index and thematic dictionary form the three basic arguements of the dissertation. In the introduction, the author, the translator, the parts of the text, linguistic and punctuation characteristics of the text are mentioned. In the analysed text , the text is presented with transcriptions and comparisons. Related punctuation signs are used and paragraphs are formed. The differences between the manuscripts are stated in the footnotes. The words and word groups that are in the transcriptions have been taken from the text. When a meaning is given to a word, the meaning in the text is taken as a base. Complete copy of the work is attached at the end of the work.