Dijitalleşme ve toplumsal bellek bağlamında değişen müze ve ziyaretçi deneyimleri : İstanbul sinema müzesi örneği

Abstract

Son zamanlarda birçok disiplin tarafından ilgi gören bellek çalışmaları, bireysel ve toplumsal hatırlama ve unutma süreçlerini incelemektedir. Bununla birlikte kültürel ve toplumsal belleğin simgesel temsilcileri olan ve hafıza mekanları olarak nitelendirilen müzeler, sanatın geçmiş ve gelecek arasında bir bağlantı kurabilme özelliğiyle kayda değer bir konuma sahiptir. Müzeler, modern çağın geçmişten günümüze kadar izlerini barındıran hafıza odaları olmakla birlikte, kültürel anlamda bir etkileşimin sağlanması ve sürdürülmesi açısından etkili yollardan biri olma özelliğine sahiptir. Bu bağlamda 1950’li yıllarda dijitalleşme döneminin başlaması ve 2000’li yıllardan itibaren ise birçok alanda etkili olmaya başlayarak, yaşam biçimlerimizi birçok açıdan değiştirdiğini ve dönüştürdüğünü söylemek mümkündür. Dijitalleşmenin değiştirdiği ve dönüştürdüğü alanlar arasında müzeler de yer almaktadır. Dijitalleşmeye hızlı bir şekilde ayak uydurarak hem dijital varlıklarını hem de fiziksel mekâna dijital teknolojileri entegre ederek sürdürülebilirliklerini koruma yoluna giden müzeler, resim, görüntü, konum dahil olmak üzere müzeyle ilgili her türlü bilgiyi depolamaktadır. Dolayısıyla dijital deneyim ve özellikle de dijital okur yazarlığın gerekliliği fark edilmiştir. Bu süreçte önemli bir nokta ise müzelerde yalnızca dijital teknolojilerin kullanılması değil, kullanılan teknolojinin ziyaretçi deneyimlerinde yaşamış olduğu etkiler ve anılar olmuştur. Dijitalleşmenin getirmiş olduğu yenilenme ile birlikte müzelerin değişen misyonları arasına sosyalleşme, iletişim, etkileşim ve dijital koruma gibi daha birçok deneyim de dahil olmuştur. Dijital teknoloji ve müzeler arasındaki bu ilişkide dijital anlamda bir değişim söz konusudur. Müzelerin arşivleme ve sergileme gibi işlevlerinin yanı sıra dijital sanatın gündeme getirdiği talepler doğrultusunda yeniden şekillendiğini söylemek mümkündür. Örneğin, oyunlaştırma, VR ile birlikte orada olma hissi yaratma, AR teknolojisi ile dijital içeriği gerçek dünya ile harmanlanma gibi daha birçok dijital teknoloji kullanılmaktadır. Bu bağlamda dijitalleşme ile birlikte değişen müze anlayışında, kullanılan dijital teknolojinin mekân deneyimine olan etkisini araştırmanın ana amacını oluşturmaktadır. Bu araştırmada niteliksel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında seçilen tarihi ve tematik bir müze olan İstanbul Sinema Müzesi’ni ziyaret eden 23 kişi ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir.

Memory studes, whch have recently attracted the attenton of many dscplnes, examne ndvdual and socal processes of rememberng and forgettng. However, museums, whch are symbolc representatves of cultural and socal memory and are charactersed as places of memory, have a remarkable poston wth the abl ty of art to establsh a connecton between the past and the future. Museums are memory chambers that harbour the traces of the modern age from the past to the present, and they have the feature of beng one of the effectve ways to ensure and mantan a cultural nteracton. In ths context, t s possble to say that the dgtalsaton perod started n the 1950s and started to be effectve n many areas snce the 2000s, changng and transformng our lfestyles n many ways. Museums are among the areas that dgtalsaton has changed and transformed. Museums, whch keep up wth dgtalsaton rapdly and protect both ther dgtal assets and ther sustanabl ty by ntegratng dgtal technologes nto the physcal space, store all knds of nformaton about the museum, ncludng pctures, mages and locatons. Therefore, the necessty of dgtal experence and especally dgtal l teracy has been recognsed. An mportant pont n ths process s not only the use of dgtal technologes n museums, but also the effects and memores of the technology used on vstor experences. Wth the renewal brought about by dgtalsaton, many more experences such as socalsaton, communcaton, nteracton and dgtal preservaton have been ncluded among the changng mssons of museums. There s a dgtal change n ths relatonshp between dgtal technology and museums. In addton to functons such as archvng and exhbton, t s possble to say that museums have been reshaped n lne wth the demands brought to the agenda by dgtal art. For example, gamfcaton, creatng a sense of beng there wth VR, blendng dgtal content wth the real world wth AR technology, and many other dgtal technologes are used. In ths context, the man purpose of the research s to nvestgate the effect of the dgtal technology used on the space experence n the changng museum understandng wth dgtalsaton. In ths research, qual tatve research method was used. In-depth ntervews were conducted wth 23 people who vsted the Istanbul Cnema Museum, a hstorcal and thematc museum selected wthn the scope of the research.