Velî Mülûk Şah Sıddîkî’nin Gavsiyye Şerhi : metin-inceleme

Abstract

Velî Mülûk Şah Sıddîkî’nin Gavsiyye Şerhi : metin-inceleme Bu çalışma, XVI. yüzyılda Hint alt kıtasında yaşamış müelliflerden Velî Mülûk Şâh es-Sıddîkî’nin Şerh-i Risâle-i Gavsiyye adlı eserini konu edinmektedir. Abdülkâdir-i Geylânî (ö. 561/ 1166) ve İbnü’l-Arabî’ye (ö. 638/ 1240) nispet edilen Gavsiyye risâlesi, tasavvuf tarihinde insan-ı kâmil fikrini ele alış biçimi sebebiyle geniş kabul görmüş; farklı dönem ve coğrafyalarda üzerine çok sayıda şerh kaleme alınmıştır. Çalışmada öncelikle Velî Mülûk Şâh’ın biyografisi hakkında bilgiler sunulmuş, ardından eserinin mevcut nüshaları tanıtılmıştır. Metin tesisinde Süleymaniye Kütüphanesi nüshası esas alınmış; British Library ve Taşkent nüshaları ise mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Velî Mülûk Şâh’ın klasik dönemde Çağatay Türkçesi’ne tercüme edilen bu eseri, Ahmet Muhtâr Belhî’nin (ö. 1351/ 1933) Gavsiyye şerhinin temel kaynağı niteliğinde olup doğrudan Osmanlı tasavvuf literatürüyle irtibatı vardır. Ayrıca bu çalışmada Şerh-i Risâle-i Gavsiyye Hint havzası şârihlerinden Gîsûdırâz (ö. 825/ 1422) ve Osmanlı sahası şârihlerinden Cebbârzâde Mehmed Ârif Bey’in (ö. 1399/ 1920) metinleriyle de karşılaştırılmış, böylece Gavsiyye’nin içeriğine yönelik farklı bakış açıları Velî Mülûk Şâh’ın eseri üzerinden incelenmiştir.

The commentary of walī Mulūk Shāh Siddīqī On al-Ghawthiyya : textual analysis and study This study examines Sharḥ-i Risāla-i Ghawthiyya, a work by Walī Mulūk Shāh al-Ṣiddīqī, a sixteenth-century scholar from the Indian subcontinent. The Risāla-i Ghawthiyya, attributed to ʿAbd al-Qādir al-Jīlānī (d. 561/ 1166) and Ibn al-ʿArabī (d. 638/ 1240), gained wide prominence in the history of Sufism for its treatment of the doctrine of the insān al-kāmil. Owing to this focus, it became a highly regarded text and inspired numerous commentaries across different periods and regions. The study first provides an overview of Walī Mulūk Shāh’s biography and introduces the surviving manuscripts of his commentary. In preparing the critical edition, the Süleymaniye Library manuscript was taken as the primary source, while the British Library and Tashkent manuscripts were consulted for comparison. Walī Mulūk Shāh’s work, rendered into Chaghatay Turkish during the classical period, served as a principal source for Aḥmad Mukhtār Balkhī’s (d. 1351/ 1933) commentary on the Ghawthiyya and stands in direct relation to the Ottoman Sufi literary tradition. In addition, this study places Sharḥ-i Risāla-i Ghawthiyya in dialogue with the commentaries of Gīsūdirāz (d. 825/ 1422) from the Indian Sufi milieu and Jabbārzāda Meḥmed ʿĀrif Bey (d. 1399/ 1920) from the Ottoman context. In so doing, it highlights the range of interpretive approaches to the Ghawthiyya and situates Walī Mulūk Shāh’s contribution within the broader exegetical tradition.