Evli bireylerde bağışlanmanın evlilikte bilinçli farkındalık ve duygu düzenleme değişkenlerine göre incelenmesi

Abstract

Sağlıklı toplumların temel yapı taşının sağlıklı aile yapılarından oluştuğu bilinmektedir. Sağlıklı aile olabilmenin ön koşulunun ise çiftlerin evliliklerinin sağlıklı olması olduğu söylenebilir. Çiftlerin evliliklerinin işlevsel olması, evlilik doyumu ve uyumlarının yüksek olması bir yandan bireylerin ruh sağlıklarını etkilerken diğer yandan sağlıklı nesiller yetiştirmeye de etki ettiği açıktır. Bu bağlamda evliliklerin sağlıklı olmasında etkili olan değişkenlerin ele alınması önem arz etmektedir. Bu noktada karşımıza evlilikte bağışlama kavramı çıkmaktadır. Eşlerin her zaman her konuda hem fikir olamayacağı yani çatışmaların, anlaşmazlıkların kaçınılmaz oluşu açısından bakıldığında evliliklerde bağışlamaya yönelik davranışların önemi daha anlaşılır olmaktadır. Bağışlama genel bir kişilik özelliği olmanın yanında bireylerin farklı özelliklerinden de etkilenen bir kavramdır. Örneğin evliliğinde bilinçli farkındalığı yüksek olan bireylerin daha bağışlayıcı olmaları beklenmektedir. Evlilikte bilinçli farkındalık, bireyin etkileşimde bulunduğu insanları tüm dikkati ile dinleyebilmesi, etkileşim halindeyken duygularının farkında olması, insanların düşüncelerini ve duygularını kabul edici olması, yargılamaması, insanların davranışlarına tepkisel olmadan cevap verebilmesi, kendini düzenleyebilmesi, kendisine ve insanlara merhametli olması şeklinde tanımlanabilir. Evliliklerinde bilinçli farkındalık düzeyleri yüksek olan bireylerin daha bağışlayıcı olmakla evlilik uyumu ve evlilik doyumu düzeylerinin de yüksek olması beklenmektedir. Evliliklerde bağışlamayla ilgili olabileceği düşünülen bir diğer kavram duygu düzenleme becerisi olabilir. Çünkü bağışlamaya dair maruz kalınan yaşantıların maruz kalan kişide de maruz bırakan kişide de öfke, hayal kırıklığı, değersizlik vb. duygular oluşturması kaçınılmazdır. Bu duygularını düzenlemede güçlük çeken kişilerin karşısındakini bağışlama ihtimalleri daha düşük olacaktır. Bu anlatılanlar bağlamında bu araştırmanın amacı evli bireylerde bağışlamanın evlilikte bilinçli farkındalık ve duygu düzenleme becerisi değişkenlerine göre incelenmesidir. Bu amaç çerçevesinde bağışlama ile evlilikte bilinçli farkındalık ve duygu düzenleme güçlüğü arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Ayrıca evlilikte bağışlamanın cinsiyet, yaş, evlilik süresi, çalışma durumu ve gelir düzeyi değişkenlerine göre değişip değişmediği incelenmiştir. Araştırma verileri uygun/kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak İstanbul’daki yaşayan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 221 kadın 42 erkek toplam 263 evli bireysen toplanmıştır. Katılımcıların evlilik süreleri incelendiğinde; 123’ünün evliliklerini ilk senesinde, 83’ünün 1-5 yıl arası ve 57’sinin ise 6-10 yıl arası evli olduğu görülmüştür. Katılımcıların yaşları 22 ile 59 arasında değişmekte olup yaşları ortalaması=35.45’dir. Katılımcıların 1972’si aktif olarak çalışmaktayken 66’sı çalışmamaktadır. Gelir durumları incelendiğinde katılımcıların 44’ünün gelirini düşük, 148’ini orta ve 71’inin yüksek olarak algıladığı görülmüştür. Araştırmanın verilerini toplamak amacıyla demografik veriler için “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Evlilikte bağışlama değişkenini belirlemek için uzaklaşma, yardımlaşma ve misilleme alt boyutlarından oluşan “Evlikte Bağışlama Ölçeği (Durmuş ve Manap, 2018)” kullanılmıştır. Ayrıca araştırmada “Evlilikte Bilinçli Farkındalık Ölçeği (Erus ve Deniz, 2018)” ve “Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (Yiğit ve Güzey, 2017) kullanılmıştır. Araştırmanın analizleri için Pearson Korelasyon Tekniği, Çoklu Regresyon Analizi, Bağımsız Grup t Testi ve Çok Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) Tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde; evli bireylerin uzaklaşma davranışları ile bilinçli farkındalık puanları arasında (r=-.193) negatif yönde, duygu düzenleme güçlüğü arasında (r=.230) pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. Yardımseverlik alt boyut puanları ile bilinçli farkındalık puanları arasında (r=.324 pozitif yönde anlamı bir ilişki bulunmuşken, duygu düzenleme güçlüğü arasında (r=-.052) negatif yönde anlamlı olmayan bir ilişki olduğu görülmüştür. Son olarak misilleme alt boyutu ile bilinçli farkındalık puanları arasında (r=-.147) negatif yönde anlamı bir ilişki bulunurken, duygu düzenleme güçlüğü arasında (r=.111) pozitif yönde anlamlı olmayan bir ilişki saptanmıştır. Tüm bu bulgulardan hareketle evlilikte bilinçli farkındalık düzeyi arttıkça bağışlama düzeyi de artmakta ancak duygu düzenleme güçlüğü arttıkça bağışlama düzeyi düşmektedir. Regresyon sonuçları incelendiğinde; evlilikte bilinçli farkındalık (EBF) ve duygu düzenleme güçlüğünün (DDG) uzaklaşma puanlarını anlamlı düzeyde yordadıkları ve iki değişkenin bir arada toplam varyansın yaklaşık %7 sini açıkladığı belirlenmiştir (EBF β=-.155; DDG β= .200; R2 =069; p<.05). Yapılan diğer çoklu regresyon analizinde evlilikte bilinçli farkındalık puanlarının yardımlaşma puanlarını anlamlı düzeyde yordarken duygu düzenleme güçlüğünün yardımseverlik puanlarını anlamlı düzeyde yordamadığı görülmüştür. İki değişkenin bir arada toplam varyansın yaklaşık %10’unu açıkladığı belirlenmiştir (EBF β=.326; DDG β= .016; R2 =098; p<.05). Diğer çoklu regresyon analizinde de yine evlilikte bilinçli farkındalık puanlarının misilleme puanlarını anlamlı düzeyde yordarken duygu düzenleme güçlüğünün misilleme puanlarını anlamlı düzeyde yordamadığı görülmüştür. İki değişkenin bir arada toplam varyansın yaklaşık %2’sini açıkladığı belirlenmiştir (EBF β=-.131; DDG β= .086; R2 =021; p<.05). Fark testlerinin sonuçlarına bakıldığında; katılımcıların evlilikte bağışlama puanlarının cinsiyete göre değştiği görülmüştür. Analiz sonuçlarına göre kadınların uzaklaşma ve misilleme puanları daha yüksek erkeklerin ise yardımseverlik puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Yaş değişkeni için; yardımlaşma ve misilleme puanlarının 22-35 yaş arasındaki katılımcılarda 36 ve üstü yaştakilerden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu, uzaklaşma puanlarında ise anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Evlilik süresi için; uzaklaşma ve yardımlaşma puanlarının 6-10 yıl arasında evli olanların daha az evlilik süresinde olanlardan anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu, misilleme puanlarının ise değişmediği görülmüştür. Son olarak katılımcıların evlilikte bağışlama puanlarının çalışma durumu ve gelir düzeylerine göre hiçbir alt boyutta değişmediği görülmüştür. Elde edilen bulgular başka araştırma bulgularıyla çoğunlukla tutarlıdır.