Bilimin doğası inanışlarına yönelik bir ölçeğin geliştirilmesi ve fen bilgisi öğretmen adayalarının bilimin doğası inanışlarının tespiti

Abstract

BİLİMİN DOĞASI İNANIŞLARINA YÖNELİK BİR ÖLÇEĞİN GELİŞTİRİLMESİ VE FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ BİLİMİN DOĞASI İNANIŞLARININ TESPİTİ Bilimsel okuryazarlık kavramının temel bileşenlerinden birisi olan bilimin doğası, son yılların reform hareketlerinin ve bu doğrultuda geliştirilen fen ve teknoloji eğitimi programlarının önemli ve ulaşılması gereken yeterlik alanları arasında yer almaktadır. Öğrencilerin bilimin doğası anlayışlarının geliştirilebilmesi için ise önce onlara eğitim veren öğretmenlerin bilimin doğası anlayışlarının sorgulanması gerekmektedir. Çünkü ancak bilimin doğasına yönelik anlayış geliştirebilmiş öğretmenler öğrencilere bilimin ürünlerini ve yöntemlerini daha iyi anlatabilir, öğrencilerin bilimin doğası inanışlarının gelişmesine katkıda bulunabilir. Bu doğrultuda bilimin doğasının, son zamanlarda gerçekleştirilen reform hareketlerinin ve geliştirilen yeni programların da etkisiyle daha fazla çalışmanın yapıldığı bir alan haline geldiği görülmektedir. Bu çalışmaların bir kısmında bilimin doğasına ilişkin anlayışların tespit edilebilmesini sağlayacak ölçme araçlarının geliştirilebilmesine odaklanılmaktadır. Söz konusu ölçme araçları, bireylerin bilimin doğası inanışlarının sağlıklı bir şekilde tespitinden sonra nasıl geliştirilebileceğine karar verilebilmesi açısından önemlidir. Böyle bir tespitin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesinde ve bireylerin inanışları hakkında doğru kararlar verilebilmesinde ise toplanacak verilerin belirlenmesi ve doğru yöntemlerle ölçülmesi hususu ön plana çıkmaktadır. İlgili literatür incelendiğinde bilimin doğası inanışlarının tespiti için hazırlanan ölçeklerin çoğunun uluslararası literatürden alınarak Türkçeye uyarlandığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı kültürel yapıya uygun, kullanılan dil ve kavramlar açısından anlaşılabilecek, öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarının belirlenmesine yönelik, Türkiye koşullarına uygun bir ölçme aracının geliştirilmesidir. Bu doğrultuda öncelikle literatür taraması yapılarak bilimin doğasının alt boyutları belirlenmiş ve madde havuzu oluşturulmuştur. Daha sonra bu madde havuzu öğretmen adaylarına uygulanarak geçerlik, güvenirlik ölçütlerini sağlayan ölçme aracının likert tipi maddelerden oluşmuş son haline ulaşılmıştır. Araştırma doğrultusunda fen bilgisi öğretmen adaylarının sınıf düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı tek yönlü varyans analizi ile incelenmiştir. Sonuçlar fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarının kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Öğretmen adaylarının alt boyutlara olan inanışları ayrı ayrı incelendiğinde en fazla benimsenen alt boyutun bilimsel bilginin değişimi alt boyutu, en az benimsenen alt boyutun ise sosyo-kültürel etki alt boyutu olduğu sonucuna varılmıştır. Geliştirilen bu ölçme aracı öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarının sağlıklı biçimde tespit edilebileceğini ve yorumlanabileceğini göstermiştir. Anahtar Sözcükler: Bilimin doğası, fen öğretimi, bilimsel bilgi, ölçek geliştirmeDEVELOPMENT OF AN INSTRUMENT FOR THE NATURE OF SCIENCE BELIEFS AND IDENTIFYING OF THE NATURE OF SCIENCE BELIEVING OF PRE-SERVICE SCIENCE TEACHERS The nature of science, one of the basic components of the scientific literacy, has been located among the important competence areas of the science education reform movements and science and education programs that developed. Developing students’ nature of science understandings requires examining the nature of science understandings of their teachers at first, because only the teachers who had developed an understanding towards the nature of science can better explain the products and the methods of the science and they can contribute their students in developing nature of science understandings. Through this direction, it has been seen that with the effect of the reform movements of recent years and the programs developed recently, the studies related to the nature of science has increased. Some of these studies focused on the instruments which provide identifying the nature of science understandings. These instruments are important since to develop the nature of science understandings, they must firstly be identified efficiently. Making this identification efficiently and arriving at correct decisions about the nature of science understandings requires determining the data and scaling with correct methods. The related literature indicates that many of the instruments developed to identify the nature of science understandings are in the form of adaptations from other languages to Turkish. The aim of this study is to develop an instrument in order to identify the nature of science understandings of pre-service science teachers which is suitable for Turkey’s cultural structure, and comprehensible with its language and concepts. Through this direction, first the sub-dimensions were determined and an item pool was prepared via literature search. Then this item pool was converted to a Likert Type Scale after the reliability and validity analysis via the implementation to the pre-service science teachers. In this study One – way ANOVA was used to determine if pre-service science teachers nature of science understandings are differentiated according to their class levels or not. The results of this study showed that the nature of science understandings of the pre-service science teachers was seen to be acceptable. When the sub-dimensions of the nature of science understandings of the pre-service science teachers were analyzed separately, it was seen that they mostly adopted the tentative nature of scientific knowledge, and leastly adopted the socio-cultural embeddedness of scientific knowledge. Finally, it was concluded that the instrument developed should be used effectively to define and interpret of the nature of science understandings of pre-service science teachers. Key Words: Nature of science, science teaching, scientific knowledge, development of an instrument