Publication: Müteahhirin döneminde felsefe- kelam ilişkisi: Fahreddin Er-Razi örneği
Abstract
Eş'arî kelamcıları iki gruba ayrılır: Mütekaddimîn ve müteahhirîn. Gazzâlî, İbn Sînâ'nın biçimlendirdiği Aristo mantığını Eş'arî kelamına soktu. Mantığın girişi ile birlikte kelamcılar, akıl yürütme yöntemlerini yeniden şekillendirdiler. Felsefenin kelama etkisi, Fahreddîn er-Râzî'de en üst seviyeye çıktı. Râzî, felsefî kelamın kurucusu oldu. Sonraki kelamcılar onu örnek aldılar. Bu çalışmada, felsefenin müteahhirîn kelamcılarına olan etkisini inceledim. Bu konuda, felsefî kelamın gerçek kurucusu olan Fahreddîn er-Râzî'nin rolü üzerinde yoğunlaştık. Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte, felsefe-kelam ilişkisinin tarihi araştırıldı. Mütekaddimîn kelamcıları, islam akîde ve düşüncesine aykırıdır diye mantığa karşı çıktılar. Onların akıl yürütmelerinde görülen hataların ana nedeni buydu. Gazzâlî, kelamcıların mantığa karşı durmalarını eleştirdi. Mantığı bütün ilimler için ölçüt (mi'yârü'l-ilm) kabul etti. Birinci bölümde, filozof ve kelamcıların, bilgi, tasavvur-tasdik ve tanımla ilgili görüşleri ele alındı. Müteahhirîn kelamcılarının çoğunluğu, filozofların konuyla ilgili görüşlerini kabul ettiler. Fakat onlar, bir şeyin gerçek tanımını yapmanın zor olduğunu iddia ettiler. İkinci bölümde, varlık-mahiyet ilişkisini müzakere ettim. Râzî, kimi görüşlerinde İbn Sînâ'nın, Tanrı'da varlık ile mahiyetin aynı olduğunu söyleyen fikirlerinden etkilenmiştir. Aynı bölümde hüdûs, yoktan yaratma ve sonsuzluk gibi kozmogoni ile ilgili kavramlar analiz edilmiştir. Üçüncü bölüm fiziğe ayrıldı. Filozoflara göre cisim, madde ve sûretten oluşmaktadır. Bunun aksine kelamcılarda cisim, atom ve arazlardan oluşmuştur. Burada, konuyla ilgili filozof ve kelamcıların görüşlerini analiz ettik. Nedensellik problemi de ayrıntıları ile ele alındı. Son bölüm ise insanın bireysel ruhu ve onun, bedenin ölümünden sonraki kalıcılığına tahsis edildi. Müteahhirîn kelamcıları, filozofların, ruhun cisim olmadığı ve ölümsüz olduğu fikrini kabul ettiler. Ancak onların, bedenli dirilişi imkansız görmelerini ise eleştirdiler. Sonuç olarak felsefenin etkisiyle kelamda birçok değişiklikler meydana geldi. Gazzâlî'nin eleştirilerinden sonra felsefede meşşâî gelenek son buldu. Felsefe, varlığını müteahhirîn kelamında devam ettirdi.
The Eş'arite theologians were divided into two groups: Predecessors (mütekaddimîn) and later theologians (müteahhirîn). Ghazzâlî entered Aristo logic that was adopted by Avicenna (İbn Sînâ) to Eş'arite theology. So, the theologians reformed their rational metods. The influence of philosophy to theology become the largest level in Fakhr al-Dîn al-Râzî. Râzî is a founder of philosophical theology. He was an example of the later theologians. On this study I investigated the influence of philosophy to later theologians. We concentrated on the role of Râzî who is genuine founder of philosophical theology. This study has an introductin and four chapters. The Introduction mentioned the history of philosophy and theology realations. Predecessors theologians opposite to logic because its contrary to Islamic blieves and views. This is the main reason of their mistakes in the rational methods. Ghazzâlî, critize their views on logic. He sought that the logic is a master measure for sciences (mi'yâru'l-ilm). İn the Primary Chapter its cited about philosophers and theologians views on knowledge, tasawwur- tasdiq and definition. The major of later theologians accepted the premises of philosophers on these issus. But those theologians asserted that the real definition of something is difficult. The Second Chapter deals with the views about essence and existence. Râzî is influenced Avicenna's views about that essence and existence in God are idendified. İn the same chapter is discussed the creation in-time, creation ex nihilo and eternity which are dealt with the cosmogony. The Third Chapter is devoted to the physics According to philosophers the body consist of matter and form. İn contrast, theologians asserted that the body is composed of atoms and accidents. İn this chapter we analize the views of philosophers and theologians on these issus. The problem of causalite is discussed in details. The Last Chapter is devoted to the human soul's individution and its survival after body's death.The later theologians accepted the views of philosophers which is asserted that the human soul is not a body and immortality. But they rejected their ideas about the bodly resurrection is imposible. İn Conclusion, theology hav many changes with influence of philosophy. After Ghazzâli's critques on philosophy the peripatetic (meşşâî) tradition ended in islamic world. The philosophy survived in later theology.
The Eş'arite theologians were divided into two groups: Predecessors (mütekaddimîn) and later theologians (müteahhirîn). Ghazzâlî entered Aristo logic that was adopted by Avicenna (İbn Sînâ) to Eş'arite theology. So, the theologians reformed their rational metods. The influence of philosophy to theology become the largest level in Fakhr al-Dîn al-Râzî. Râzî is a founder of philosophical theology. He was an example of the later theologians. On this study I investigated the influence of philosophy to later theologians. We concentrated on the role of Râzî who is genuine founder of philosophical theology. This study has an introductin and four chapters. The Introduction mentioned the history of philosophy and theology realations. Predecessors theologians opposite to logic because its contrary to Islamic blieves and views. This is the main reason of their mistakes in the rational methods. Ghazzâlî, critize their views on logic. He sought that the logic is a master measure for sciences (mi'yâru'l-ilm). İn the Primary Chapter its cited about philosophers and theologians views on knowledge, tasawwur- tasdiq and definition. The major of later theologians accepted the premises of philosophers on these issus. But those theologians asserted that the real definition of something is difficult. The Second Chapter deals with the views about essence and existence. Râzî is influenced Avicenna's views about that essence and existence in God are idendified. İn the same chapter is discussed the creation in-time, creation ex nihilo and eternity which are dealt with the cosmogony. The Third Chapter is devoted to the physics According to philosophers the body consist of matter and form. İn contrast, theologians asserted that the body is composed of atoms and accidents. İn this chapter we analize the views of philosophers and theologians on these issus. The problem of causalite is discussed in details. The Last Chapter is devoted to the human soul's individution and its survival after body's death.The later theologians accepted the views of philosophers which is asserted that the human soul is not a body and immortality. But they rejected their ideas about the bodly resurrection is imposible. İn Conclusion, theology hav many changes with influence of philosophy. After Ghazzâli's critques on philosophy the peripatetic (meşşâî) tradition ended in islamic world. The philosophy survived in later theology.