Okul öncesi dönem çocuklarının yürütücü işlev becerilerinin değerlendirilmesi

Abstract

Bu araştırmada; 36-71 ay grubunda bulunan okul öncesi eğitime devam eden çocukların,performanslarına dayalı yürütücü işlevler ölçümleri ile sosyal çevresinde yer alanyetişkinlerin çocukların yürütücü işlevlerine yönelik davranış değerlendirmeleri arasındakiilişkilerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında; Yürütücü İşlevlerBataryası’nın geçerlik ve güvenirlik analizi yapılarak çocukların yürütücü işlev becerileriperformansları odağında ölçümlenmiş, çocukların yürütücü işlevlerinin ebeveyn veöğretmen değerlendirmeleri ile arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmanın verileri;2019-2020 eğitim öğretim yılında İstanbul ilinde bulunan okul öncesi eğitim kurumlarınadevam eden, 36-71 ay aralığında (̅=54,01, ss=9,65) bulunan, %48,5’i kız (n=97) ve %51,5’ierkek (n=103) olmak üzere 200 çocuk, 200 ebeveyn ve 30 okul öncesi öğretmeninden eldeedilmiştir. Araştırmada okul öncesi dönem çocuklarının performansına dayalı yürütücüişlevlerini ölçmek amacıyla Yürütücü İşlevler Bataryası, çocuğun yürütücü işlevleriniöğretmen ve ebeveynlerinin değerlendirmeleri amacı ile Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevEnvanteri ve Çocuk Davranış Listesi–Kısa Form’u kullanılmıştır. Çocukların veebeveynlerin demografik özelliklerine ait bilgiler araştırmacı tarafından hazırlanan ebeveynve çocuk bilgi formundan elde edilmiştir. Verilerin analizinde; Yürütücü İşlevlerBataryası’nın geçerlik analizi için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.Yürütücü işlevlerin demografik özelliklere ilişkin değişkenlerinin analizinde; cinsiyet,kardeşi olma durumu, okul öncesi eğitim süresi, ebeveyn öğrenim düzeyi ve anne çalışmadurumu değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi içint-testi, kronolojik yaş ve ailenin sosyoekonomik düzeyi ile ilişkisinin belirlenmesindePearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Bunun yanı sıra; çocukların yürütücü işlevlerperformanslarının, ebeveyn ve öğretmen değerlendirmeleri ile ilişkisinin belirlenmesindePearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; Yürütücü İşlevlerBataryası’nın orijinal yapısının korunduğu ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu bulunmuştur(χ2(19, N=200)=29,834, p=0,05; CFI=0,958; RMSEA=0,053 [%90 CI 00, 08],SRMR=0,071; CR=,804). Cinsiyet değişkenine ilişkin analizlerin sonucunda çocuklarınyürütücü işlevlerinin; çocuğun performansına ait ölçümlerde farklılaşmadığı görülürken,ebeveyn değerlendirmelerinde ketleyici kontrol becerisinin kız çocukları lehinde, öğretmendeğerlendirmelerinde ketleyici kontrol ile engelleme denetimi becerilerinin kız çocuklarılehinde ve etkinlik seviyesi değerlendirmelerinin erkek çocukları lehinde farklılaştığıgörülmüştür. Yaş değişkenine ilişkin analizlerin sonucunda çocukların yürütücü işlevlerinin;çocukların performansına ait ölçümlerin tamamında, ebeveyn değerlendirmelerinde etkinlikseviyesi ve dikkati odaklama becerilerinde, öğretmen değerlendirmelerinde ise dikkatiodaklama, işleyen bellek ve ketleyici kontrol becerilerinde anlamlı düzeyde ilişkilibulunmuştur. Sosyoekonomik düzey ve ebeveyn öğrenim düzeyi değişkenlerine ilişkinanalizlerin sonucunda çocukların yürütücü işlevlerinin; çocukların performansı, ebeveyn veöğretmen değerlendirmelerinde anlamlı düzeyde farklılaşmadığı bulunmuştur. Çocuğunyürütücü işlevler performansının; ebeveyn değerlendirmeleri ve öğretmendeğerlendirmelerinde anlamlı ilişkiler bulunmuştur.

This study aims to determine the relationship between the performance-based assessment ofexecutive functions of the preschool children between months 36 and 71 and the behaviouralassessment of executive functions made by the adults, who are in the social circles of thechildren. Within the scope of the study, the relationship between the parent and teacherassessments of children's executive functions was investigated based on children'sperformances through the validity and reliability analysis of the Executive Function Battery.The data of the study was obtained from 200 children between the months 36 and 71(̅=54,01, sd=9,65), and consisting 97 girls (48,5%) and 103 boys (51,5%), who havereceived preschool education in institutions during the school year 2019-2020 in Istanbul, aswell as 200 parents and 30 preschool teachers. In the study, Executive Function Battery wasused to measure the performance-based executive functions of the preschool children, whilethe Childhood Executive Functioning Inventory and Children’s Behavior QuestionnaireShort Form were used for the teachers and parents to measure the executive functions of thechildren. The information regarding the demographic characteristics of the children and theparents is obtained through the parent and child information form prepared by the researcher.In the analysis of the data, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was used for the validityanalysis of the Executive Function Battery. In the analysis of the relationship betweenexecutive functions and demographic characteristics, t-test was used to determine whetherthe gender, having siblings, preschool education year, parental education and mother’soccupation variables produces a significant difference, and Pearson's Correlation Coefficientwas used in the determination of the relationship between the chronological age and thesocio-economic status of the family, and executive functions. Pearson's CorrelationCoefficient was also used to determine the relationship between the children's executivefunction performances and the parent and teacher assessments of these performances. As aresult of the analysis, it was concluded that the original factor structure of the ExecutiveFunction Battery (EF Touch) is preserved, and it is a reliable measurement tool (χ2(19,N=200)=29,834, p=0,05; CFI=0,958; RMSEA=0,053 [%90 CI 00, 08], SRMR=0,071;CR=,804). Considering the analysis of gender variable, there was no difference in themeasurements of the children's executive function performances. However, according to theparent and teacher ratings, the inhibitory control abilities significantly differed in favour ofgirls, and in the teacher ratings, the skills of activity level were significantly different infavour of boys. As a result of the analysis regarding the age variable, it was found that theexecutive functions of children were significantly relevant in all performance-basedmeasurements of the children, in terms of activity level and attentional focusing skills inparent ratings, and terms of attentional focusing skills, working memory, and inhibitorycontrol abilities in teacher ratings. After the analysis of the socio-economic status andparental education variables, there were concluded that the executive functions of thechildren do not significantly differ in the children's performances, and the parent and teacherratings. A significant relationship was found between the parent ratings and teacher ratingsof the children's executive function performances.