Türk din mûsikîsi bağlamında Tahtacı nefesleri üzerine bir inceleme

Abstract

Türk din mûsikîsi bağlamında Tahtacı nefesleri üzerine bir inceleme Bu çalışma, “Kaz Dağları’ndan Toroslara Tahtacı Türkmen Alevileri” adlı eserin Dördüncü Bölümünde güfte metinleri yer alan ve icra kayıtları “Dijital Ses Arşivi” başlığı ile yayınlanan nefes pratikleri (beste) üzerine bina edilmiştir. Tahtacı toplulukların yaşam alanlarında, yıllara yaygın ekip çalışmasıyla derlenip kayıt altına alınan söz konusu eserlerden her birinin, doğup geliştiği müzik kültürüne dair önemli ipuçları içerebileceği tahmin edilmektedir. Konuya ilişkin literatür taraması sonucunda, bu toplulukların gerek ritüellerinde, gerekse diğer kültürel pratiklerinde icra ettikleri nefeslere dair araştırmaların henüz “başlangıç düzeyinde” bulunduğu tespit edilmiştir. Bunun üzerine, ilgili gruplar özelinde, nefeslerin konu edildiği bir çalışma plânlanmıştır. Çalışma 70 icra kaydı ile sınırlandırılmıştır. İlgili eserlerin notaya alınarak literatüre ve repertuara kazandırılıp kalıcılığının sağlanması, gelecek kuşaklara aktarılması ve Türk Din Mûsikîsi repertuarının yeni eserlerle zenginleştirilmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırma konusu materyal kaynak/ arşiv tarama yöntemiyle elde edilmiş, transkripsiyon/ notasyon işlemini takiben nitel yöntemle içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizinde, icralardaki makam yapıları, çeşniler ve ritim unsurlarına odaklanılmıştır. İncelenen icra kayıtlarında 16 farklı makam yapısı ile benzerlikler taşıyan melodik bulgulara ulaşılmıştır. Büyük bölümü serbest ritimle seslendirilen nefeslerin 20’ye yakın bölümünün ise çeşitli usûl kalıbı ile ölçülebildiği gözlenmiştir. Transkribe edilen eserlerdeki melodik cümle yapıları, ezgi parçacıkları (motifler), sık kullanılan aralıklar gibi hususlar, yeni araştırmalarla ele alınarak bu çalışmanın genişletilebileceği düşünülmektedir. Bu tür çalışmalarla, Tahtacı müzik kültürünün nefes ekseninde Anadolu kültürel yapısına sağladığı katkıların bir ölçüde ortaya konulabileceği öngörülmektedir.

A study on Tahtacı nefes’ (nafas’) in the context of Turkish religious music This study is based on the nefes (nafas) practices (compositions) whose lyrics are featured in the Fourth Part of the work titled “Kaz Daglari’ndan Toroslara Tahtaci Turkmen Alevileri” (Tahtaci Turkmen Alevis from Kaz Mountains to the Taurus Mountains) and whose performance recordings are released under the title “Digital Audio Archive”. It is estimated that each of these works, compiled and recorded through years of teamwork in the living areas of the Tahtaci communities, may contain important clues about the musical culture in which they originated and developed. According to a literature review on the subject, it has been determined that researches on the nefes’ performed by these communities in both their rituals and other cultural practices remain at the beginning level. Consequently, a study focusing on nefes’ was planned about the relevant groups. The study was limited to 70 performance recordings. The aim of the study is to transcribe these works into musical notation, contribute them to the literature and repertoire to ensure their permanence, transmit them to future generations and enrich the Turkish Religious Music repertoire with new works. The research material was obtained through the source/ archive scanning method and was subjected to content analysis with the qualitative method after the transcription/ notation process. In the content analysis, the focus was on the maqam structures, melodic characteristics and rhythm elements of the performances. The analyzed performance recordings revealed melodic findings that has similarities to 16 different maqam structures. It has been observed that while the majority of the nefes are performed in free rhythm, around 20 sections could be measured with various rhythmic patterns. It is thought that this study can be expanded by addressing issues such as melodic sentence structures, melody motifs, and frequently used melodic intervals in the transcribed works with new research. Through such studies, it is anticipated that the contributions of Tahtaci musical culture to the Anatolian cultural structure, particularly in the context of nefes, can be revealed to a considerable extent.