Türk menkul kıymetler borsası hukukunda hisse senedi yatırımcısının korunması açısından kotasyon sistemi ve kottan çıkarılan şirket yatırımcısının hukuki başvuru yolları

Abstract

Yatırımcılar, risk – beklenen getiri tahminlerine, hisse senetleri, piyasa ve finansal enstrümanlara ilişkin analizlere, kamuyu aydınlatma ilkesi gereğince şirketin doğru ve zamanında yapacağı kamuyu bilgilendirmesine dayanarak Borsada hisse senetlerine yatırım yapmaktadırlar. Bu anlamda yatırımcıların üstlenecekleri risk, piyasa riskleri ve şirketlere özgü durumlardan, diğer bir deyişle yönetim, finansal yapı gibi unsurlardan kaynaklanan riskler olacaktır. Ancak yatırımcılar hem piyasaya özgü riskleri, hem de şirketlere özgü riskleri üstlenirlerken söz konusu şirketlerin, SPK ve İMKB düzenlemelerine uydukları, İMKB kotasyon kriterlerini sürdürdükleri ve hukuka uygun olarak işleyen piyasadaki riskleri aldıklarını varsaymaktadırlar. Çünkü Borsa ile ilgili düzenlemeler aslında kote edilen menkul kıymetlerle ilgili olarak yönetmelik ve kanunda yer alan kriterlere uygunluğu bir bakıma garanti etmektedir. Yatırımcılar, Borsada hisse senetlerine yatırım yaparken, piyasanın ve şirketlerin SPK, İMKB ve ilgili bağımsız idari otoritelerin denetiminde olduğuna, şirketin ve hisse senetlerinin İMKB kotasyon kriterlerine uygun olduğuna güvenmektedirler. Bu güvenceyi sağlayan idari otoritelerin yatırımcıyı, yatırımcının hissedarı olduğu şirket yönetim kurulu üyeleri veya hakim ortaklarının hile ve aldatıcı eylemlerine karşı koruması gerekmektedir. Ancak burada risk almayarak Borsaya yatırım yapmayan kişilerin dolaylı olarak yatırımcının zararının tazminine katlanma zorunda bırakılmaması da gerekmektedir. Diğer bir deyimle, Borsada zarara uğrayan yatırımcıların zararının, devlet ve idareler tarafından tazmin edilmesi, borsa riskini almayan vatandaşların ödediği vergilerin burada kullanılması, bu kişilerin de zarara uğramasına sebep olacaktır. Diğer yandan özellikle küçük yatırımcılar, yargılama sürecinin pahalılığı ve uzun sürmesi nedeniyle, dava yoluyla haklarını arama yoluna gidememektedir. Borsa ve piyasalardaki yatırımcıların zarara uğramadan sorunun aşılması için, İMKB’nin kotasyon kriterlerine uymayan şirket üzerinde yapacağı denetleme sonucunda, hile ve örtülü kazanç aktarımı gibi şirketi kasıtlı zarara uğratma durumunun tespit edilmesi halinde, SPK’nın, ilgili şirket, yöneticileri veya hakim ortaklarının Borsa yatırımcısının elindeki hisse senetlerini belirlenecek fiyattan toplaması için mecburi çağrı yapılması ve şirketin halka kapatılmasını isteyeceği bir idari yöntem önerilebilir.

Investors base their stock investment decisions on their risk return expectations, analysis of financial instruments and the public information which is provided correctly and on time according to the public enlightenment principle. Under these conditions the investors bear two basic types of risk, namely systematic risk based on the general structure of the market and nonsystematic risk due to the factors solely related with the firm specific conditions like its management and financial situation. But while the investors are bearing these risks they assume that the firms are operating according to the regulations of Istanbul Stock Exchange (ISE) and Capital Markets Board of Turkey (CMB), they continue to carry the criteria of listing and the market is functioning according to the current legal system. Because the regulations about the capital markets are indeed in one way guarantee the acceptance of the criteria which are found in the instructions and law related with the stocks. The investors depend on the audience of ISE, CMB and other related administrative authorities when they are investing because the market and the firms are regulated and monitored by these organizations and the stocks are in accord with the listing criteria of ISE. These organizations which guarantee the proper conditions for dependence of the investors should also have role in protecting the investors from the execute board of the firms’ or the dominant shareholders’ dishonest and deceptive actions. But the people who do not bear risk and do not invest in stocks should not be indirectly contributed to compensate the loss of these investors. In other words, the regulation for compensation of the loss of these investors by the state and the other organizations causes the use of taxes which are collected from the individuals who do not invest in capital markets. So, the uses of taxes in order to compensate the loss of stock market investors, the other individuals who are not related with the stock market are also bear costs. Another point is the problem of high costs and long time consuming structure of judgment process. These problems cause obstacles for especially small investors in insisting on their rights. In order to overcome to the above stated problems of investor losses due to the dishonest and deceptive actions of the firms’ executive boards or dominant shareholders we suggest an administrative method. According to this method, CMB may force the firms’ executive boards or dominant shareholders to make a compulsory call to buy back the stocks of the investors at a determined price and demand to close the firm to the public if the firm is found to be on purposely suffered loss by dishonest actions and hidden profit transfer.