Gelişmekte olan ülkelere yabancı sermayeli banka girişlerinde yerel faktörlerin belirleyici rolü: Türkiye örneği

Abstract

Özellikle gelişmiş ülkelerde finansal piyasaların derinleşmesi, mevduat ve krediye alternatif ürünlerin çoğalması, risk yönetim araçlarının yaygınlaşması, banka ve banka dışı finans kuruluşlarının artan rekabeti bankaları, hem geleneksel faaliyet alanlarından uzaklaşmaya hem de büyümelerini ve karlılıklarını sürdürebilecekleri yeni coğrafyalar bulmaya zorlamıştır. Öte yandan, 1980’li yıllardan bu yana yaygınlaşan finansal serbestleşme dalgası ülkelerin ve uluslar üstü kuruluşların düzenleme ve denetim yapma yönündeki cesaretlerini kırmıştır. Tam aksine özellikle tasarruf açığı bulunan gelişmekte olan ülkeler artan likidite ve globalleşmeden daha fazla pay alabilmek için denetim ve düzenlemeleri gevşetmiş ve yabancı yatırım kuruluşlarının ve fonların ülkeye girmesini açıkça teşvik etmiştir. Kendi ülkelerinde faaliyet alanları daralan ve kar marjları düşen bankalar, ölçek ekonomisinden yararlanma, müşterilerini takip, portföy çeşitlendirme, yeni iş fırsatları yaratma, uluslararası ticaretin finansmanı, rakip bankaları izleme, yasal sınırlamalardan kaçınma ve risk yönetim anlayışındaki değişimler gibi motivasyonlar ile yurtdışına açılmışlardır. Bankaların yatırım yapacakları ülkeyi tercihlerinde ülkenin ekonomik ve politik istikrarı, liberalleşme, AB’ye üyelik, coğrafi ve kültürel yakınlık, sanayileşme potansiyeli, kambiyo ve diğer yasal sınırlamaların az olması, kamunun borçlanma ihtiyacı, gerçekleştirilen makroekonomik reformlar, bankacılık sektöründeki faiz ve kar marjları, GSMH ve sektördeki büyüme imkanları, rakip bankaların varlığı, bankacılık sektörünün yeniden yapılandırılmış olması, banka değerlerinin uygunluğu, nüfusa göre bireysel bankacılık potansiyeli gibi hususlar belirleyici olmuştur. Bu çalışmanın amacı Dünya'da bankacılığın değişen yüzü ile birlikte bankalarda yurtdışına açılma ihtiyacı doğuran ve ülke seçiminde belirleyici olan faktörleri, gelişmekte olan ülkelere bir örnek olarak Türkiye özelinde ortaya koymaktır. Çalışmada bankaların uluslararasılaşmasını açıklayan Eklektik teorinin Türkiye bankacılık sektörüne yabancı sermayeli banka girişlerini açıklama yeteneği araştırılmıştır. Yabancı sermayeli bankaların yatırım kararlarında, Türkiye'nin genel ekonomik koşulları, bankacılık sektörünün yapısı ve ana ülke kaynaklı faktörlerin etkileri test edilmiştir. Analizimize göre Eklektik teori yabancı sermayeli bankaların sahiplik, bölge ve uluslararasılaşma avantajlarıyla gelişmekte olan ülke piyasalarına girişlerini açıklama yeteneğine sahiptir. Literatür ve araştırma sonuçları birlikte değerlendirilerek, Dünya ekonomisindeki son gelişmeler çerçevesinde Türkiye'nin yabancı sermayeli banka girişlerine yönelik politika oluşturmasına katkı sağlayabileceği düşüncesiyle finans sektörünün denetimi, düzenlemesi ve gelecekteki yeni ulusal finansal mimariye ilişkin önerilerde bulunulmuştur. Bankacılıkta uluslararasılaşma, yabancı sermayeli banka girişleri, eklektik teori, yabancı sermayeli banka girişlerine etki eden faktörler.

Some characteristics of developed countries, like deepening financial markets, a lot of alternatives to deposits and loans, widening risk management tools, mounting competition among bank and non-bank financial institutions, forced banks to move away from their traditional banking operations to find new geographies to keep their profits and growth. As global financial liberalization wave discouraged governments and supra-national institutions to regulate and supervise financial markets, the developing countries with saving deficits have eased regulation and supervision rules to gain a larger share from foreign investments. Globalization and high liquidity have encouraged foreign institutions and funds to enter new financial markets. The banks whose profits and field of activities shrank in home countries have started to expand to foreign countries with reasons such as benefiting from economies of scale, following their customers, portfolio diversification, new business opportunities, international trade financing, monitoring competitors and avoiding legal limitations. The economic and political stability of the country, EU membership, geographical and cultural proximity, industrialization potential, the lack of legal and foreign exchange limitations, high government borrowing requirements, macroeconomic reforms, net interest margins of the banking system, growth opportunities of GDP and banking industry, competitors, banking sector restructuring, relatively low bank values and personal banking potential with respect to population have been critical subjects in the decision process of banks in choosing the country to invest. This dissertation aims to evaluate the reasons for foreign banks to enter new markets by taking Turkey as a sample of developing countries. In our research, we try to assess the capability of the eclectic theory in explaining foreign bank entry to Turkish banking system. The effects of Turkey’s general economic conditions, the structure of banking industry and other factors raising from home country are tested as reasons for foreign bank investment decisions. Our empirical analysis indicated that the eclectic theory has the ability to explain foreign bank entry to developing countries with ownership, location and internationalization advantages. By evaluating the literature and our findings, we expressed recommendations that would be helpful in determining Turkey’s strategy in regulation, supervision and new financial structure regarding foreign bank entry. Key words: foreign direct investments, internationalization in banking, eclectic theory, foreign bank entry, determinants of foreign bank entry.