İslam ceza hukukunda ta'zîr

Abstract

ÖZETİSLAM CEZA HUKUKUNDA TA’ZİRİslam ceza hukukunun uygulamadaki en geniş alanını oluşturan ta’zir, fürû fıkıhta hadd cezası gerektiren suçların bedeli ve tekmilesi olarak görüldüğünden hadd cezaları içerisinde ele alınmış bir konudur. Ukûbâtın diğer alanlarından farklı olarak ta’zir siyasî otoritenin yetki alanında olduğu için suçu ve cezayı belirleme yetkisi de ilke olarak kamu otoritesine bırakılmıştır. Bu açıdan bakıldığında ta’zirin İslam hukukunun beşerî alanını temsil ettiğini söyleyebiliriz. Bununla birlikte tarihsel süreç içerisinde fürû fıkhın bu alana da müdahale ettiği, bazı kurallar koyduğu, hangi fiillerin suç oluşturduğu ve bu fiillere verilecek olan cezanın mahiyetini belirlediği de görülmektedir. Devletlerin yazılı kanunlar çıkarmaya başlamaları ile ceza kanunları da yazılı hale gelmeye başlamış ve nihayet 19. yüzyıl ile birlikte ta’ziri belirleme yetkisi tekrar siyasî otoriteye geçmiştir. Fakihin/ kâdının yetkisinde olan bu alan önce kanunnameler sonra ceza kanunları ile tekrar siyasetin eline geçmiştir. Bu çalışma ilk bölümde fürû fıkıhta ta’zirin nasıl anlaşıldığını; ikinci bölümde suç teorisini ta’zir açısından ele almayı ve üçüncü bölümde ise ta’zir olarak verilen cezaları konu edinmektedir.İÇİNDEKİLERÖZET…………………………………………………………………………………………………………..IABSTRACTIIÖNSÖZ………………………………………………………………………………………………………IIIİÇİNDEKİLERVKISALTMALARIXGİRİŞ…………………………………………………………………………………………………………..1I.KONU ve YÖNTEM1II.ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI VE ÇAĞDAŞ LİTERATÜR4A.ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI4B.ÇAĞDAŞ LİTERATÜR6BİRİNCİ BÖLÜMTA’ZİRİN MAHİYETİ, DOKTRİNDEKİ YERİ VE KAYNAKLARII.TA’ZİRİN MAHİYETİ15A.TA’ZİR KAVRAMI151.Sözlük Anlamı152.Terim Anlamı18B.TA’ZİR İLE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR20C.TA’ZİRİN KAPSAMI22II.TA’ZİRİN FIKIH SİSTEMATİĞİNDEKİ TARİHSEL GELİŞİMİ VE YERİ26A.TA’ZİRİN FIKIH SİSTEMATİĞİNDEKİ TARİHSEL GELİŞİMİ26B.UKÛBÂT İÇİNDE TA’ZİRİN YERİ431.Ta’zir-Hadd Ayrımının Esasları492.Ta’zir ile Hadd Arasındaki Farklar54a.Takdir Yetkisi Açısından Farklar55b.İlgili Olduğu Hak Kategorisi Açısından Farklar61c.Suçun Fâili Açısından Farklar79d.Şüphenin Etkisi Açısından Farklar85III.TA’ZİR SUÇ ve CEZALARININ KAYNAKLARI88A.ASLÎ KAYNAKLAR891.Kur’an892.Sünnet933.İcmâ’964.Kıyas995.Maslahat/ Makâsıd101a.Genel Açıklamalar101b.Maslahat Teorisi104c.Fiillerin Kategorik Ayrımı: İmâmet-Maslahat İlişkisi109d.Ta’zir ile İlişkisi112e.Değerlendirme1186.Örf/ Âdet120a.Kavramsal Çerçeve123b.Suç İhdâs Eden Örf127c.Cezanın Mâhiyetini Belirleyen Örf132B.FER’Î KAYNAKLAR1331.Fürû Fıkıh Metinleri1342.Fetvâ Mecmuâları1423.Kanun ve Kanunnameler1484.Yargı ve Yönetimle İlgili Yazılan Eserler156İKİNCİ BÖLÜMTA’ZİR SUÇLARI TEORİSİI.TA’ZİRSUÇLARININ TASNİFİ161A.SUÇUN FÂİLİ AÇISINDAN TA’ZİR1611.Terbiye Amaçlı Ta’zir1622.Ceza Hukuku Yaptırımı Olan Ta’zir164B.İLGİLİ OLDUĞU HAK AÇISINDAN TA’ZİR1661.Allah Hakkı Kapsamında Ta’zir1662.Kul Hakkı Kapsamında Ta’zir167C.NASSTA AÇIKÇA YER ALIP ALMAMASI AÇISINDAN TA’ZİR1681.Nassta Açıkça Yer Alan Ta’zir1682.Nassta Açıkça Yer Almayan Ta’zir169D.CEZA MİKTARI BELİRLENMİŞ SUÇLARDAKİ TİPİKLİĞİN/ KANUNÎ UNSURUN GERÇEKLEŞMEMESİ AÇISINDAN TA’ZİR1731.Hadd Cezası Gerektiren Suçun Tipiklik Unsurunun Oluşmamasıyla Meydana Gelen Ta’zir1742.Kısas Cezası Gerektiren Suçun Tipiklik Unsurunun Oluşmamasıyla Meydana Gelen Ta’zir175E.MÜBAH ALANA İLİŞKİN TA’ZİR1771.Kamu Yararı Sebebiyle Ta’zir1772.İdârî / Disiplin Ta’ziri181F.FİİLİN MAHİYETİ BAKIMINDAN TA’ZİR1821.İcra (Yapmış Olma Sebebiyle) Ta’ziri1852.Terk (Yapmama Sebebiyle) Ta’ziri186G.SUÇUN BÜYÜKLÜĞÜ ve KÜÇÜKLÜĞÜ AÇISINDAN TA’ZİR1871.Mâsiyet Sebebiyle Ta’zir1882.Muhâlefet Sebebiyle Ta’zir189II.SUÇU AĞIRLAŞTIRICI NEDENLER192A.SUÇTA ALENİYET192B.SUÇUN İŞLENDİĞİ MEKÂN VE ZAMAN196C.TEKERRÜR VE İTİYÂD199D.SUÇUN MAĞDURU veya SUÇTAN ZARAR GÖREN İLE İLGİLİ AĞIRLAŞTIRICI UNSURLAR…………………………………………………………………………………………………..2031.Suçun Ulema, Ümera, Kamu Görevlisi ve Mahkemeye Karşı İşlenmesi2032.Suçun Eksik Ehliyetlilere Karşı İşlenmesi2073.Suçun Toplumun Dînî, Mezhebî/ İtikâdî ve Hukûkî Değerlerine Karşı İşlenmesi208III.SUÇU HAFİFLETİCİ veya SUÇ OLMA VASFINI ORTADAN KALDIRICI HALLER211A.EŞRAFLIK (ULEMA ve ÜMERA/ İDARECİ)211B.EKSİK EHLİYETLİLİK214C.KANUNU BİLMEMEK218D.HATA223E.ETKİN PİŞMANLIK (TEVBE)225F.IZTIRAR HÂLİ228IV.TA’ZİRDE SUÇLARIN İÇTİMÂSI231A.GERÇEK İÇTİMA’231B.FİKRÎ İÇTİMÂ’2351.Aynı Nev’îden Fikrî İçtimâ’2362.Farklı Nev’iden Fikrî İçtimâ’237C.HADD, KISAS ve KEFÂRET CEZASI GEREKTİREN SUÇA EK TA’ZİR CEZASININ VERİLMESİ…………………………………………………………………………………………………..238ÜÇÜNCÜ BÖLÜMTA’ZİR CEZALARI TEORİSİI.CEZALANDIRMADA AMAÇ243II.TA’ZİR OLARAK VERİLEN CEZA TÜRLERİ245A.İDAM/ ÖLÜM CEZASI247B.SİYASET CEZASI2501.Siyâset Kavramı250a.Geniş anlamda siyâset254b.Dar anlamda siyâset2572.Siyâsete Yaklaşımlar2623.Siyâsetin Doktrindeki Yeri2654.Siyâset- Siyâset-i Şer’iyye2695.Siyâseti Uygulayıcılar2756.Siyâsetin Kullanım Alanları2767.Değerlendirme291C.CELDE CEZASI2931.Celdenin Miktarı ile İlgili Tartışmalar2942.Değerlendirme309D.MÂLÎ CEZALAR3091.Mâli Cezanın Meşruiyetine İlişkin Tartışmalar3112.Değerlendirme316E.HAPİS CEZASI318F.SÜRGÜN CEZASI322G.TEŞHİR CEZASI324H.DİĞER CEZALAR326III.CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ327SONUÇ……………………………………………………………………………………………………...330KAYNAKÇA336ABSTRACTTHE DİSCRETİONARY (TA’ZÎR) PUNİSHMENT İN İSLAMİC CRİMİNAL LAWTa'zir, which constitutes the widest area of Islamic criminal law in practice, is a subject that has been adressed within hadd punishments, since it is seen as asubstitute and a complement of crimes that require hadd punishment in furû fiqh.Unlike other areas of Uqubat (İslamic criminal law), ta'zir is under the jurisdiction of the political authority, so the authority to determine crime and punishment is left to the public authority in principle.From this point of view, we can say that ta'zir represents the human sphere of Islamic law.However, in the historical process, it is also seen that furûfiqh also intervenes in this area, sets some rules, which acts constitute a crime and determines the nature of the punishment that will be given to these acts. As the states began to issue written laws, penal laws also began to be written, and finally, with the 19th century, the authority to determine ta'zir passed back to the political authority.This area, which is under the authority of faqihs/ Judges, first passed into the hands of politics with laws and then criminal laws. This study, in the first part, how ta'zir is understood in furu fiqh; In the second part, it deals with the theory of crime in terms of ta'zir, and in the third part, the punishments given as ta'zir.