Sultan Cihan Begüm’ün Avrupa ve İstanbul seyahatnamesi

Abstract

1708’de Dost Muhammed Han tarafından kuralan Bhopal Nevvablığı Devleti’nin dördüncü ve son kadın hükümdar olan Cihan Begüm (ö. 1348/ 1930), XX. yy’ın başında Avrupa ülkelerine, İngiltere’ye ve İstanbul’a seyahat etmiştir. Cihan Begüm’e bu gezide küçük oğlu Nevvab Hamidullah Khan’ın 11 yaşındaki eşi Sultan Meymûne Şahbanu’nun da içerisinde yer aldığı 32 kişi eşlik etmiştir. Cihan Begüm’ün isteği üzerine Sultan Meymûne Şahbanu bu gezideki anılarını not etmiştir. Bu anılar, yolculuktan 2 yıl sonra, 1913’te “Seyâhat-i Sultânî” adıyla ilk kez Urduca seyahatname şeklinde yayımlanmıştır. Ardından İngilizce tercümesi ise 1914’te “A Trip To Europe” adıyla G. Bahş Hanım tarafından yapılmıştır. Sultan Meymûne Şahbanu’nun yazdığı seyahatnamede dönemin iki büyük gücü olan Britanya İmparatorluğu ve Osmanlı Halifeliği’nin sosyal, iktisadi, eğitsel/ ilmî ve kültürel koşullarına değinilmiştir. Avrupa ve İngitere şehirlerinin yanı sıra İstanbul şehrine dair de pek çok bilgi verilmiştir. Ayrıca İngiltere’de Kral V. George’un taç giyme törenine katılması ve İstanbul’da Sultan V. Mehmed Reşad’la buluşması sonucu elde edilen deneyimler ve bu gelişmiş ülkelerde yapılan gözlemler sonucunda Cihan Begüm’ün devleti için aldığı refah önlemlerine yer verilmiştir. Özellikle gezi sırasında Avrupa, İngiltere ve İstanbul’daki kadınların günlük yaşamlarının ve haklarının analiz edilmesi sonucunda Bhopal kadınlarına yönelik reformlar belirlenmiştir. Ayrıca bu seyahatnamede Avrupa ordularının Osmanlılara karşı Trablusgarp Savaşı’na hazırlıkları hakkında da bilgi verilmektedir. İstanbul’daki İslam mirası hakkında da detaylı bilgiler verilmi ve aynı zamanda Müslümanların ilerleme ve gerileme sebeplerine ışık tutulmuştur. Bu araştırma, Cihan Begüm ve Meymûne Sultan Şahbanu’nun Avrupa, İngiltere ve Turkiye’deki sosyal yapıya dair gözlemleri sonucunda edindiği izlenimlerini anlamaya katkı sağlayacaktır. Keza bu çalışmada Britanya İmparatorluğu ve Osmanlı Devleti’nin hanedan üyeleri ile ilgili bilgilerin bir analizi yapılmıştır. Bu çalışma ayrıca Hindistan bağlamında Londra ve Avrupa’daki eğitim kurumları ile İstanbul’un okullarını, hastanelerini, kraliyet bahçelerini ve saraylarını karşılaştırmaktadır. Buna ilaveten, Cihan Begüm’ün Bhopal ve Hindistan’da eğitim ve sosyal alanlarda gerçekleştirdiği reformların yanı sıra Doğu ile Batı kadınları arasındaki farkların derinlemesine anlaşılmasına olanak sağlayacaktır.

Sultan Jahan Begum (d. 1348/ 1930), the fourth and last female ruler of the Bhopal Princely State, founded by Dost Muhammad Khan in 1708, traveled to European countries, England and Istanbul at the beginning of 20th century. She was accompanied on this trip by 32 people, including her younger son Nawab Hamidullah Khan’s 11 year old wife Sultan Maimuna Shah Bano. Upon Sultan Jahan Begum’s request, Maimuna Sultan noted down the memories of this trip. These memoirs were published for the first time in the form of an Urdu travelogue under the title “Siyaht-e Sultani” in 1913, two years after the journey. Subsequently, its English translation was made by Mrs. G. Baksh under the name “A Trip To Europe” in 1914. In the travelogue, the social, economic, educational, and cultural conditions of the two great powers of the time, the British government and the Ottoman Caliphate, are examined. This travelogue provides a wealth of information not only about European and British cities but also about Istanbul. It is also about the welfare measures taken by Sultan Jahan Begum for her state as a result of her experiences in the coronation ceremony of King George V in England and meeting the Sultan Mehmed Reşad V in Istanbul and her observations in these developed countries. In addition, this travelogue also provides information about the preparations of the European armies for the Tripoli War against the Ottomans. It also provides detailed information about the Islamic heritage in Istanbul and also sheds light on the causes of progress and decline of Muslims. This research will support understanding the impressions of Sultan Jahan Begum and Maimuna Sultan Shah Bano as a result of their observations of the society in Europe, England and Turkiye. An analysis of relevant information regarding the royal family of the British Empire and the Ottoman Caliphate will be presented. This study also compares the schools, hospitals, royal gardens and palaces of London, Europe and Istanbul in the context of India. In addition, this study will allow a deeper understanding of the reforms that Sultan Jahan Begum brought after her European trip in the education and social sectors in Bhopal and India. As well as the study will shed light upon differences between rights and lifestyles of Eastern and Western women.