1990- 2000 dönemi Türkiye’ de devlet iç borçlanmasının enflasyonist etkileri

Abstract

Türkiye'de 1985 sonrasında kamu kesimi finansman açıklarının kapatılmasında en çok başvurulan yol iç borçlanma olmuştur. Merkez Bankası kaynaklarının kullanılmasının enflasyonist etkilere sahip olduğu, bu nedenle merkez bankasından borçlanmanın tasvip edilmediği son dönemlerde bu eğilim artmıştır. 1999 yılında devlet iç borç stokunun GSMH'ya oranı %29,3 ve 2000 yılında %28,7 olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizin birlikte yaşamaya alıştığı enflasyon ise, kamu açıkları ve kamu iç borçlanması ile ayrı düşünemeyeceğimiz bir olgu halini almıştır. Dört bölümden oluşa bu çalışmanın birinci bölümünde, kamu harcamalarının artışı, finansman açıklarının ve devlet iç borçlanmasının nedenleri teorik olarak ve Türkiye pratiğinde irdelenerek iç borç türleri hakkında bilgi verilmiş; ikinci bölümde, iç borç yönetimi teori ve Türkiye uygulamaları anlatılarak 1980-2000 döneminde uygulanan para politikaları üzerinde durularak 1999 aralık ayında ilan edilen enflasyonla mücadele uygulaması hakkında bilgi verilerek başarısızlığının nedenleri üzerinde durulmuş; üçüncü bölümde enflasyonun nedenleri, türleri ve enflasayonla mücadelede uygulanacak vergi, kamu harcamaları ve borçlanma politikaları anlatılmıştır. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde ise iç borçlanma ve enflasyonda 1990-2000 aralığında görülen gelişmeler anlatılarak, Türkiye'de kamu iç borçlanmasının enflasyonist etkilere toplam talep-toplam arz dengesinin bozarak ve parasal büyüklüklerde değişiklik yaparak sebep olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. İç borçlanma senetlerinin kısa vadeli ve faiz getirilerinin yüksek oluşu senetlerin servet etkileri ile birleşince borçlanma ile beklenenin aksine toplam talebi arttırıcı etkiye sahiptir. Diğer yandan piyasadan kamunun yüksek oranda fon çekmesi tasarruf-yatırım dengesini bozarak faizlerin yükselmesine ve özel kesimin kullanacağı fonları azaltarak ve maliyetlerini yükselterek yatırımların düşmesine neden olmaktadır. Ülkemizde iç borçlanmanın %80'in üzerinde bankalardan yapıldığı, Merkez Bankasının parasal tabanı arttırarak bankaların hazineyi fonlamasına yardımcı olduğu, bunun sonucunda da bankaların kaydi para yaratmasının enflasyonist etkileri olduğu rezerv para ve M2Y'nin incelenen dönemdeki gelişmeleri ile ortaya konmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde kısa bir değerlendirme yapılarak enflasyonu düşürmeyi amaçlayan politikaların kamunun verimsiz harcamalarını azaltıcı, asıl gelir kaynakları olan vergileri istenen biçimde uygulayan, iç borç yönetimini etkin bir biçimde kullanarak iç borçlanmanın kısa vade ve yüksek faiz çarpıklığını gidererek bu surette kamu açıklarını azaltacak önlemleri içermesi gerektiği vurgulanmıştır.

Governments have mostly used domestic borrowing policy for meeting the public budget deficits in Turkey after 1985. In the last years, the tendency of domestic borrowing policy has increased because of inflationary effect of using the Central Bank resources. The ratios of government domestic debt to GNP were 29,3 % in 1999 and 28,7 % in 2000. As a main component of our life, inflation must be considered together with public deficit and public domestic borrowing. This study is composed of four chapters. In the first chapter, reasons of the increasing government expenditures, budget deficits and government domestic borrowings are explained theoretically and practically by evaluating the recent Turkish policies, and then some examples of domestic borrowings are given. In the second chapter, the theory of domestic debt management and implementation of it in Turkey are explained. After concentrating on the monetary policies applied during 1980-2000 and especially the fighting policy with inflation declared in the December of 1999, the main reasons of the failure are determined. In the third chapter, the main reasons and types of inflation, and some struggling policies with inflation such as tax policies, government expenditure policies and debt policies are explained. The fourth and the last chapters are assigned to analyze the recent progress in domestic borrowings and inflation especially in 1999-2000 years. The main theme of the chapter is to show how domestic borrowings have inflationary effects. It is worth saying that domestic borrowings make worse the situation by shifting the balance of demand and supply by changing the monetary aggregations. Because the domestic borrowings are short-term and written with higher returns -after adding the wealth effect of it- while it is normally expected that borrowings and with a reduction in aggregate demand, we saw that domestic borrowings cause aggregate demand increase in the Turkish case. As dependence to this, the inflation of the funds by the government causes imbalances between savings and investments. As a result of this, interest rates increase, the funds left for the private sector decrease, cost of that funds increase, result of all these is that investment decreases. In this part, it is shown that more than 80 % of the domestic borrowings are done via banking sector; also the Central Bank helps to banking sector by increasing the monetary base. As a result of this, the inflationary effects of the creation of the reserve money by the banking sector are shown by analyzing the changes in reserve money and M2Y in the period studied. In the conclusion part, after a brief evaluation, it is emphasized that the struggling policies with inflation must include the measures that reduce the inefficient government expenditures, and apply the efficient tax policies to fund the government expenditures. These precautions must also include the implementation of an efficient domestic debt management to prevent occurrence of borrowings with the property of short-term and higher returns.