Üniversite öğrenimi sırasında öğrencilerin sağlık riskleri konusundaki bilgi, tutum, davranışlarındaki değişim

Abstract

ÜNİVERSİTE ÖĞRENİMİ SIRASINDA ÖĞRENCİLERİN SAĞLIK RİSKLERİ KONUSUNDAKİ BİLGİ, TUTUM, DAVRANIŞLARINDAKİ DEĞİŞİM ÖZET Bu araştırmanın amacı, sağlıklı yaşam için önemli olduğu gösterilmiş 8 risk veya olumlu davranış kategorisi açısından (beslenme, fiziksel aktivite,

sağlık bilinci, sigara-nargile-alkol-madde kullanımı ve pasif içicilik, yol güvenliği, güvenli cinsel ilişki, ağız ve diş sağlığı) Abant İzzet Baysal Üniversitesi 4 yıllık fakülte ve yüksekokullardaki 1. ve 4. sınıf öğrencilerini karşılaştırarak bilgi, tutum ve davranışlarındaki değişimleri belirlemektir. Bu kesitsel araştırmada veriler 24 Nisan-23 Mayıs 2005 tarihlerinde 120 soruluk bir anket formu ile gözlem altında anket yöntemiyle toplanmıştır. Küme örneklem yöntemi ile belirlenen 1235 kişiye ulaşılması hedeflenmiş, 1190’ına ulaşılmış, 1139 anket geçerli sayılmıştır. Değerlendirilen davranışlar her gün meyve yeme, her gün sebze yeme, kahvaltı yapma, yemeklere fazladan tuz ekleme alışkanlığı, hayvansal yağlardan kaçınma, düzenli fiziksel aktivite yapma, ön koltukta seyahat ederken emniyet kemerini her zaman takma, her cinsel ilişkide kondom ile korunma ve dişleri her gün fırçalamadır. Verilerin analizinde SPSS paket versiyonu kullanılmıştır. Bu araştırmada incelenen sağlık risklerinin çoğu için, 4. sınıf öğrencilerinde 1. sınıf öğrencilerine göre ve kızlarda erkeklere göre bilgi ve farkındalığın daha yüksek, tutumların daha olumlu olduğu bulunmuştur. Ancak genel olarak bilgi düzeyleri daha yüksek olmasına karşın 4. sınıf öğrencilerinin 1. sınıf öğrencilerine göre benzer veya daha olumsuz davranışlar içinde oldukları saptanmıştır. Örneğin genel davranış puanına göre, erkeklerin 1. ve 4. sınıfta farklılık göstermediği (olumsuz davranışlarını sürdürdükleri), fakat kızların 4. sınıfta 1. sınıfa göre daha düşük puanlar aldıkları bulunmuştur. Kız öğrencilerin sigara ve alkol kullanma oranlarında 4. sınıfta görülen artış ve kondom kullanma oranlarındaki genel düşüklük özellikle belirgindir. Genel olarak öğrencilerin meyve-sebze tüketimleri ve fizik aktivite düzeyleri hem kızlar hem erkekler için yetersizdir. Ancak, kızların beslenme, diş fırçalama ve yol güvenliği, erkeklerin ise fizik aktivite açısından daha olumlu davranışlar sergilediği bulunmuştur. Öğrencilerin genelinde cinsel sağlık bilgi düzeyi yetersizdir. Cinsel ilişkide bulunanlarda ise gebelik önleyici yöntem kullanma oranları %73,5 olup, kondom genellikle erkeklerde tercih edilen bir yöntemdir. Üniversite öğrencilerinin kişisel sağlık ve davranış değişikliği eğitimi almaları gerekmektedir. Abant İzzet Baysal Üniversitesi öğrencileri için öncelikle üzerinde durulması gereken sağlık alanları ruh sağlığının korunup geliştirilmesi, sigaraya başlamayı önleyici ve sigara bıraktırıcı yöntemlerin uygulanması, meyve-sebze tüketimini ve fiziksel aktiviteyi artırmaya yönelik önlemler alınmasıdır. Cinsel sağlık ve üreme sağlığı konusunda eğitim verilmesi ve kondom kullanımının benimsetilmesi için müdahaleye gereksinim vardır. CHANGES IN UNIVERSITY STUDENT’S HEALTH RISK KNOWLEDGE, ATTITUDE AND BEHAVIORS DURING UNIVERSITY EDUCATION SUMMARY The aim of this study is to compare 1st-year and 4th-year students of Abant İzzet Baysal University in order to detect changes in knowledge, awareness and behaviors about 8 well-described health risk behaviors (nutrition, physical activity, wellbeing, tobacco/ alcohol/ drugs/ second-hand smoke, road safety, safe sexual activity and oral health). In this cross-sectional study conducted between 24 April-23 May 2005, data was collected with a 120-item self-administrated questionnaire. Cluster sampling was used, sample size was 1235 and 1190 student was reached and the reliable questionnaire number was 1139. The parameters measured ara eating fruit daily, eating vegetable daily, having breakfast, avoiding animal fat, adding salt without tasting the meal, regular physical exercise, taking seat belt everytime while travelling in front seat of the car, condom usage in every sexual intercourse, brushing teeth everyday. SPSS version 11.0 version is used in statistical analysis. For the most of the health risks evaluated in the study, 4th-year students have more knowledge and awareness compared to 1st-year students. Also female have more knowledge compared to men. When behaviors are in concern, 4th year students are equal or worse compared to 1st year students, although their knowledge are better. For example, 1st year and 4th year male students’ general non-risky health score are not different (it means they are not changed their risky behavior) and non-risky health scores are lower in 4th-year female students compared to 1st-year female students. The raise in smoking and alcohol consumption of 4th year female students are very obvious and condom use are generally very low (%37,8). Fruit-vegetable consumption and physical activity levels are very low both female and male students. But, more acceptable behaviors concerning nutrition, tooth brushing and road safety measures observed in females, and physical activity for males. Sexual health knowledge is low in general. Family planning methods are being used for the %73,5 of sexually-active population in this study and condom preference is more prevalent in male students. University students should be given health education and behavior-changing interventions. Priorities for health promoting interventions for the Abant İzzet Baysal students are mental health promotion, preventing smoking and alcohol consumption initiation (especially for girls) and promoting smoking cessation, increasing fruit and vegetable consumption and physical activity. Sexual health education and interventions in order to increase condom use should be implemented.