Finansal kurumlarda faiz riski yönetimi

Abstract

Ülkeler ve bölgeler arası sermaye akımlarında, yüksek teknolojik gelişme neticesinde globalleşmenin geldiği seviye önemli rol oynamaktadır. 1970’li yıllara kadar geri giden risk yönetiminde; sabit kur rejiminin çökmesi (1971), petrol fiyatı şoku (1973), ABD’de hisse senetlerinin 23% düşerek $ 1 trilyon kayıp yaratan Kara Pazartesi (1987), Avrupa Para Birliği’ne giden süreçte dalgalanma (1992), Asya krizi neticesinde Endonezya, Kore, Malezya ve Tayland piyasalarındaki dolar cinsinden yatırımların dörtte üçünün kaybı (1997) ve Rusya krizi (1998), Fed’in faiz arttırımı ve hızlı yükselen emtia piyasaları neticesinde oluşan Mayıs-Haziran dalgalanması (2006) ve en son Amerika’da yüksek riskli borçlulara verilen ipotekli ev kredilerinin yarattığı finansal kesim zararları (2007) önemli adımları oluşturmuştur. Her ne kadar Türkiye’nin 1990 sonrası kriz hafızası genelde Türk Lirası’nın 1994 ve 2001 yıllarındaki ciddi değer kaybı ile çerçevelenmesine rağmen bu çalışmaya konu teşkil eden faiz riskinin bütün bu krizlerin öncesinde ve sonrasında bilançolarda ciddi tahribatlara sebep olduğu çok açıktır. Ekonomi basınında rahatlıkla anlaşılabilmesi için 1%’lik faiz artışının iç borç stoğundaki ekstra faiz gideri olarak ifade edilen etkisi, faiz riskini yönetmek amacında olan kurumlarda detaylı analizler sonucunda rasyonel bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Kur ve faiz göstergelerinin tarihsel volatilitesi incelendiğinde ortaya çıkan veriler faiz riskinin önemini teyit etmektedir. Eylül sonu itibariyle 252-günlük volatilite gösterge devlet tahvilinde 21% iken $/ TRY ve €/ TRY kurunda sırasıyla 13% ve 12% olmaktadır. Bir başka deyişle sermaye akımları ve portföy seçenekleri faiz oranlarında daha fazla belirsizliğe yol açmaktadır. MB piyasaya olan müdaheleri ile kurdaki volatilitenin bir kısmını alabilmektedir. Özellikle finansal kesimde kur riskinin azalması hatta vadeli döviz işlemleri ile 0 seviyesine gelmesi faiz riskinin de göreceli olarak ön plana çıkmasını sağlamıştır. Neticede hala daha borçlanma vadeleri aktif vadelerine göre düşük seviyededir. Örnek olarak ortalama vadesi 3 ayı geçmeyen mevduatlar hala daha fonlama bazında önemli bir ağırlığa sahiptir. Düzenleyici kurumlar da faiz riskine maruz kalan kurumlar için uyulması gereken kurallar dizini takip etmektedir. Basiretli faiz riski yönetiminde genel yaklaşım likidite ve vade/ durasyon unsurlarını inceleyen bir veri setini içermektedir. Bir çok motivasyon arasında, faiz riski yönetiminde en geçerli olan Aktif-Pasif yönetimi olarak gözükmektedir. Belli başlı yönetim teknikleri arasında durasyon / düzeltilmiş durasyon ve konveksite yer almakta olup daha karmaşık yapıları içeren VAR’da kullanılma frekansını ciddi olarak arttırmıştır. Sonuç olarak basiretli bir faiz riski yönetimi sadece riskin azaltılmasını değil istikrarlı bir marj politikasının da sürdürülmesine olanak vermektedir.

High technological integration formed the bottom-line for the globalization where the impact of capital flows between regions and countries was impetus. Financial markets’ memory in risk management goes back to 1970s while triggers representing economic shocks till now helped size & diversification of policies to steer prudent profit-risk optimization. Breakdown of exchange system (1971), the oil price shocks (1973), Black Monday for US Stocks resulting 23% collapse (1987), imbalances on the way to monetary union in Europe (1992), Asian Turmoil (1997), Russian crisis (1998), May-June turmoil fastened after Fed’s strong announcement of consecutive rate hikes (2006) and subprime mortgage based credit woes (2007) formed the major crisis issues in Risk Management History. Even though the ‘crisis background’ of Turkish economy is limited as ‘currency crisis / rapid depreciation of Turkish Lira serving a devaluation’ in many opinions, the reason or the outcome as significant trend changes for interest rate shall be considered as top priority. To make it simple, economic press tries to gauge the expense of 1% rise on Turkish Lira interest rate in domestic debt stock. But it is also useful to have the same calculations on the companies those have exposure to interest rate risk volatility. It is worthy to say that historical volatility comparison between benchmark indicators, currency and interest rate, confirms the importance of interest rate exposures. 252-day volatility of benchmark government bond is 21% as of Sep 2007 while $/ TRY and €/ TRY volatility figures are 13% and 12% respectively. In other terms, trend on capital flows and portfolio decisions cause more uncertainty on interest rates to currency since Central Bank interventions also help to wipe-out excess volatility for the local currency. Progressing fx exposure in financial sector with almost 0 currency mismatch including offbalance sheet transactions also prioritized interest rate risk management due to the fact that maturities in liabilities are still low compared to assets. For instance, deposits still form solid share in funding for the banks contrary to longer maturities / durations on asset side. Regulators also joined to process via adopting strict policies for rational interest rate risk balances to force the entities mitigating exposures. Common approach to prudent interest rate risk management covers liquidity & maturity / duration as a set of indicators. Among various motivations behind, it is quite obvious that Asset Liability Management moves ahead as the simplest calculation & steering strategy. Major techniques are duration gap, modified duration gap and convexity, to be supported by complex methods like VAR. Finally, well-behaved interest rate risk management also helps to retain sustainable profitability in addition to mitigated risk, to serve profit-risk optimization.