Devlet, sultan ve şehir : Osmanlı İmparatorluğu’nda mimari ve törenler yoluyla devlet temsili

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı siyasal tarihinde devlet-toplum arasında var olduğu düşünülen ikiliği ve devletin toplumdan ayrı bir varlığa sahip olup olmadığını devlet efekti yaklaşımına dayanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, Osmanlı İmparatorluğu’nun devlet temsilinde önemli bir yeri olan sultan ve onun fiziksel varlığının, mimari ve törenlerin devleti görünür kılmadaki işlevleri üzerinde durulmuştur. Erken modern dönemde sultanın bedeni üzerinden temsil edilen bir devlet varken; modern dönemde Osmanlı idarecilerinin devletlerini göstermekte kullandıkları pratiklerin çeşitlendiği ve sadece sultanın değil yeni bürokratik kurumların da devlet temsilinde ön plana çıktıkları görülmüştür. II. Abdülhamid döneminde sultanın “görünmeden görmesi” erken modern dönem pratiklerini anımsatmış olsa da bu dönemde de devleti toplumsal yaşam içerisinde gösterecek modern pratikler hem başkent hem de taşrada kullanılmaya devam etmiştir. Modern dönemde Osmanlıların gündelik yaşamda devleti tecrübe ettikleri her türlü maddi pratiğin (kamu binaları, törenler, semboller) politik yönü devlet efekti yaklaşımıyla açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, bireylerden ayrı var olan, bireyleri içererek hayatlarına bir çerçeve sağlayan atıl bir yapı olarak görülen devletin, Osmanlı İmparatorluğu incelenirken verili olarak ele alınmaması gerektiği ve onu var eden pratiklerin vurgulanması gerektiği görülmektedir.

This thesis aims to examine the duality that is considered to exist between the state and society and whether the state has a separate existence from the society in Ottoman political history, based on the state effect approach. Within the scope of the study, the functions of the sultan, who has a crucial place in the state representation of the Ottoman Empire, and his physical presence, architecture and ceremonies in making the state visible are emphasized. In the early modern period, there was a state represented through the body of the sultan; In the modern period, it has been seen that the practices used by the Ottoman administrators to display their state have diversified and not only the sultan but also the new bureaucratic institutions have come to the fore in the representation of the state. Although the sultan's seeing without being seen during the reign of Abdulhamid II reminded the practices of the early modern period, the modern practices that would display the state in social life continued to be used both in the capital city and in the periphery. In the modern era, the political aspect of every material practice (public buildings, ceremonies, symbols) in which the Ottomans experienced the state in daily life is revealed with the state effect approach. In this context, it seems that the state, which is seen as an inert structure that exists separately from individuals and provides a framework for their lives by including them, should not be considered a given when examining the Ottoman Empire and the practices that created it should be emphasized.