İbn Haldun’un islam düşüncesindeki arka planı ve Mukaddime’nin ilimler tasnifindeki yeri

Abstract

Anahtar Kelimler: Umran İlmi, İslam Düşüncesi, Mukaddime, İbn Haldun, İlimler Tasnifi, Bilim Tarihi ÖZET İBN HALDUN’UN İSLAM DÜŞÜNCESİNDEKİ ARKA PLANI VE MUKADDİME’NİN İLİMLER TASNİFİNDEKİ YERİ İbn Haldun’un (732/ 1332-808/ 1406) Mukaddime isimli eseri, kendisinden sonra uzun dönemler boyunca özellikle tarih ekolü içinde değerlendirilmiş, modern dönemde ise, batıda da ele alınarak özellikle sosyal bilimlerin bakış açısına göre tartışılmış ve yaklaşık son bir asırlık dönemde de yine bu çerçevedeki bir literatürde karşımıza çıkmıştır. Bu tür bir değerlendirme biçimi ise onu bağlamından koparan ya da daraltan popüler söylemlere kapı aralamıştır. Bu çalışmada söz konusu eserin, ancak kendi bağlamında değerlendirilerek daha iyi anlaşılabilmesine işaret etmek adına, Mukaddime’yi genel olarak İslam düşüncesinin çeşitli dallarına nisbetle ele almak üzere bir çerçeve çizilmiştir. Bu açıdan yine Mukaddime müellifinin değindiği alanlarla ilişkisi sorgulanmak istenmiştir. Bu bağlamda hadis ilminden tarihe, siyasetnâme geleneğinden felsefeye dek bir dizi ekolün Mukaddime’nin altyapısını oluşturduğu söylenebilir. Bu açıdan eserin, hikmet ilimlerinden olduğu söylenerek ortaya konulan umran ilmine hasredilmesi bakımından özellikle felsefe geleneği ve Meşşâilerle ilişkisi daha derin bir şekilde ele alınmıştır. Mukaddime’nin bilim tarihi içinde, tasnîfu’l ulûm geleneği bağlamında nerede durduğunu görebilmek için de ilimler tasnifindeki yeri incelenmiştir. Degree Awarded and Date: PhD – September 2013 ence of omran, Islamic Thought, Muqaddimah, Ibn Khaldun, Classification of Sciences, History of Science

THE BACKGROUND OF IBN KHALDUN IN ISLAMICTHOUGHT AND THE PLACE OF MUQADDIMAHIN THE CLASSIFICATION OF SCIENCES Muqaddimah,the eminent work of Ibn Khaldun (732/ 1332-808/ 1406), has been a topic of study for a long time especially in the history field. However, in modern times, for almost a century it has also been discussed in the west particularly according to a viewpoint of societal sciences.This style of evaluation has given rise to some popular discourses, whichtake away from its context or narrow its scope.In this study, it is pointed out that Muqaddimah needs to be studied within its own context. For this purpose a framework was created to discussMuqaddimahin conversation with Islamic schools of thought, which Ibn Khaldunhimself mentioned. By doing so, a spotlight was shed to the fact that a series of fields from tradition to history, siyasatnama and philosophy constitute the background of Muqaddimah. Furthermore, in this study Ibn Khaldun’s work,in which he asserts science of omran as a new kind of philosophical science, is especially examined more deeply in the relationship with philosophical tradition and Peripatetic School. Finally, the place of Muqaddimah in the history of science is also studied in the context of the tradition of tasneef al-uloom (classification of sciences).