Hattat Abdulkadir Saynaç'ın Hüsn-i Hat eserleri

Abstract

Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde yaşamış hattatlardan Abdulkādir Saynaç, ilmî ve edebî yönüyle dikkat çeken, ancak günümüzde sınırlı çevrelerce tanınan bir sanatkârdır. Hayatını memuriyetle sürdürmesine ve eserlerini hiçbir zaman ticarî maksatla satmamasına rağmen çok sayıda eser üretmiş; hattı, İslâm’a hizmet vesilesi olarak görmüş velûd bir sanatkardır. Türkçe, Arapça ve Farsça şiir ve mensur metinler kaleme alan Saynaç, yazıyı sanatsal bir uğraş olmasının yanında aynı zamanda fikrî bir tebliğ vasıtası olarak değerlendirmiştir. Bu çalışmada Saynaç’ın şahsiyeti, sanat anlayışı, yazı üslûbu ve eserleri çok yönlü olarak değerlendirilmiştir. Saynaç’a ait orijinal levhalar, baskılar, yazma eserler ve kitâbeler incelenmiş; Hadâiku’l-Hutût adlı 19 ciltlik külliyat ilk kez ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Külliyat içindeki eserler, mektuplar, düz yazılar ve ders meşkleri paylaşılmış olup bunlar üzerinden sanatkârın hayatına ve düşünce dünyasına dair önemli tespitler yapılmıştır. Saynaç’ın farklı yazı türlerinde eser vermesi, şematik ve resimsel istifler oluşturması, yazıyı bir tezyînî unsur olarak kullanması, kendine özgü istif anlayışı onun sanatını özgün kılan yönler arasındadır. Bu tez, Abdulkādir Saynaç’ın hat sanatı tarihindeki özgünlüğüne ve konumuna dikkat çekerek, tanınırlığına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Abdulkādir Saynaç, a calligrapher who lived during the Ottoman and Republican periods, is an artist who attracted attention for his scientific and literary aspects, but is known only to a limited circle today. Despite spending his life as a civil servant and never selling his works for commercial purposes, he produced a large number of works and was a prolific artist who saw calligraphy as a means of serving Islam. Saynaç, who wrote poetry and prose in Turkish, Arabic, and Persian, considered writing not only an artistic pursuit but also a means of intellectual communication. In this study, Saynaç's personality, artistic understanding, writing style, and works are evaluated from multiple perspectives. Saynaç's original panels, prints, manuscripts, and inscriptions have been examined, and the 19-volume collection Hadâiku'l-Hutût has been discussed in detail for the first time. The works, letters, prose writings, and lesson notes in the collection have been shared, and important observations about the artist's life and intellectual world have been made based on them. Saynaç's production of works in different types of writing, his creation of figurative and pictorial compositions, his use of writing as a decorative element, and his unique understanding of composition are among the aspects that make his art unique. This thesis aims to contribute to the recognition of Abdulkādir Saynaç by drawing attention to his originality and position in the history of calligraphy.