Hemodiyaliz hastalarında travma sonrası büyüme, din ve maneviyat : karşılıklı ilişki üzerine nitel bir araştırma

Abstract

“Travma Sonrası Büyüme” kavramı alanın öncüleri olan Tedeschi ve Calhoun (1996) “yüksek derecede zorlayıcı yaşam olaylarıyla mücadele sonucu oluşan olumlu değişiklikler” olarak tanımlanmaktadır. “Manevi gelişim”i içerisinde barındıran kavram aynı zamanda araştırmaların da gösterdiği şekilde dindarlık/ maneviyatla ilişkilidir. Bu anlamda travma-din/ maneviyat ilişkisi karşılıklıdır. Travma karşısında din önemli bir başa çıkma mekanizması olabildiği gibi, travmanın kendisi de olumlu ya da olumsuz bir manevi değişime neden olabilmektedir. Bu araştırma ise, travma-din/ maneviyat ilişkisinin bu karşılıklı alış-verişini, yaşamsal bir travma olarak görülebilecek son dönem böbrek yetmezliği teşhisi almış ve hayatlarını hemodiyaliz tedavisiyle devam ettirmekte olan hastalar üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Hastaların bu deneyimlerinin derinlemesine incelenebilmesi için tezde nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yaklaşım benimsenmiştir. Yarı yapılandırılmış mülakat formuyla gerçekleştirilen görüşmeler için örneklem amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama hastanesinde HD tedavisi almakta olan 24 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Görüşme soruları, hastaların verdiği ilk tepkiler, sosyal destek imkânları, dinin bu süreçte kişiye yardımı (dini başa çıkma), bu zorlukların kişinin dini/ manevi yaşatışında neden olduğu değişiklikler (manevi gelişim) ve hastaların dini yaşantılarında karşılaştıkları zorlukları içerecek şekilde düzenlenmiştir.Araştırma sonuçlarına göre, iki hasta hariç hastaların tamamı zorlukları karşısında dini önemli bir başa çıkma kaynağı olarak görmekte ve olumlu dini başa çıkma yöntemlerini kullanmaktadır. Hastaların yarısından fazlası (15 kişi) ise en az bir alanda manevi büyüme deneyimlemiştir. Ayrıca, hastaların hastalıklarını anlamlandırma çabalarına da vurgu yaptığımız bu tezde, travma karşısında kişinin olumlu manevi yaşantısını devam ettirmesi ve bazıları için manevi olarak büyümesinin arka planında; hastalık ve ölüm karşısındaki acizlik/ çaresizlik, olumlu Allah tasavvuru ile “hikmet” kavramı ve ahiret inancının önemli parametreler olarak yer aldığı görülmüştür.

The concept of “Post-Traumatic Growth” is defined by the pioneers of the field, Tedeschi and Calhoun (1996), as “positive changes that occur as a result of coping with highly challenging life events”. The concept that includes spiritual growth is also related to religiosity/ spirituality, as research shows. In this sense, the trauma-religion/ spirituality relationship is reciprocal. Religion can be an important coping mechanism in the face of trauma, and trauma itself can cause a positive or negative spiritual change.This research aims to examine this mutual exchange of trauma-religion/ spirituality relationship through patients who are diagnosed with end-stage renal disease -which can be seen as a vital trauma- and continue their lives with hemodialysis treatment. In order to examine these experiences of the patients in depth, the phenomenological approach, one of the qualitative research methods, was adopted in the thesis. For the interviews conducted with the semi-structured interview form, the sample was selected by sampling method and was carried out with 24 patients receiving HD treatment in Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Research and Application Hospital.The interview questions were arranged in a way to include the patients' first reactions, social support opportunities, religion's help in this process (religious coping), the changes caused by these difficulties in the person's religious/ spiritual life (spiritual growth), and the difficulties that the patients faced in their religious lives. According to the results of the research, all of the patients, except two, see religion as an important coping resource in the face of their difficulties and use more positive religious coping methods than the negative ones. More than half of the patients (15 people) experienced spiritual growth in at least one area. In this thesis, where we also emphasize the efforts of patients to make sense of their illness, in the background of a person's positive spiritual life in the face of trauma and –for some- in the background of his/ her spiritual growth; helplessness/ despair in the face of sickness and death, a positive God-image, the concept of “wisdom” and belief in the hereafter were found to be important parameters.