İbn Sina'da matematik bilimler ile Cedelin yöntem ve elde edilen bilgi bakımından farkı

Abstract

Bu çalışmamızda amacımız, İbn Sînâ felsefesinde matematik bilimlerde tahayyülün işlevinin açıklanması, matematik bilimlerde kullanılan burhân yöntemine ne gibi etkilerinin olduğunun tespit edilmesidir. Bu bağlamda amaçlanan bir diğer mesele, matematik bilimlerdeki tahayyülün cedel yöntemindeki ve diğer ilimlerde kullanılan burhân yöntemindeki işlevinden ne gibi farklılıklara sahip olduğunun belirlenmesidir. İbn Sînâ’nın bilginin imkânı konusunda ileri sürdüğü yöntemlerden ilk ikisi burhân ve cedel yöntemidir. Bu sıralama aynı zamanda elde edilen bilginin yakîniyyet derecesine göre yapılmış bir sıralamadır. Buradan da anlaşılacağı üzere burhân yöntemi kesin ve değişmez bilginin elde edildiği nazarî bilimlerin yöntemiyken, cedel yöntemi kesin olmayan ancak kesine benzer sonuçlar elde edilen, kesinlik konusunda burhân yöntemine en yakın olan bilgi yöntemidir. İbn Sînâ bilimleri tasnif ederken, matematik bilimleri teorik felsefeye dahil etmiştir. Teorik felsefede incelenen nesneler, varlığı kişilerin tercih ve fiiline bağlı olmayan nesnelerdir. Dolayısıyla teorik ilimlerden elde edilen bilginin doğruluğu kesin ve zaman veya topluma göre değişmesi mümkün olmayan bilgilerdir. Bu bilgiyi elde etmek için kullanılan yöntem ise burhân yöntemidir. Matematik bilimler de teorik bilimlere dahil olduğuna göre kullanılan yöntem burhân yöntemi olmalıdır. Matematik bilimlerin nesnesinin doğada bizâtihi bulunamaması nedeniyle burhân yönteminde bilginin zihne alınmasını kolaylaştırmak için kıyasın terimleri kıyastan önce tahayyül edilerek ismen tanımlanır. Bu durum kıyas sonucu elde edilen bilginin zihinde sabit hale gelmesini sağlar. Ancak diğer ilimlerin nesnesinin böyle bir tanımlamaya ihtiyacı yoktur. Dolayısıyla kıyastan önce nesneler tanımlanarak zihne tanıtılmamış ve zihin için gizli kalmıştır. Zihinde gizli kalan bu nesneler tahayyül edilirse bu tahayyül, kıyas sonucu elde edilen bilgiye paralel olmayabilir, hatta zıt olabilir. Bu sebeple tahayyül matematik bilimlerde bilgiyi zihinde sabitlerken, diğer ilimlerde bilgiyi saptırmaya sebep olmaktadır.

This study intends to explain the imagination in the mathematical sciences in the philosophy of Avicenna, determine what effects it has on the burhan method used in these sciences, and to determine what differences it has from other sciences and the cedel method in this context. The first two of the methods that Avicenna put forward about the possibility of knowledge are the method of burhân and cedel. This ranking is also a ranking made according to the degree of precision of the information obtained. As it can be understood from here, while the method of burhan is the method of theoretical sciences in which precise and unchangeable knowledge is obtained, the method of cedel is the method of knowledge that is not certain but obtains similar results and is closest to the method of burhan in terms of precision. While Avicenna classified the sciences, he included the mathematical sciences in theoretical philosophy. The objects examined in theoretical philosophy are objects whose existence does not depend on people's preferences and actions. Therefore, the information obtained from theoretical sciences is certain and unchangeable information. The method by which this information is obtained is the Burhan method. Since mathematical sciences are included in theoretical sciences, the method used should be the Burhan method. The object of mathematical sciences is not found in nature itself. For this reason, the terms of syllogism (al-qiyas) are defined before syllogism in order to facilitate the understanding of knowledge in the management of burhan. This situation enables objects to be imagined and the information obtained as a result of syllogism to be fixed in the mind. However, the object of other sciences does not need such a definition. Therefore, objects were not defined and introduced to the mind and remained hidden for the mind. Imagination of these objects hidden in the mind may not be parallel to the information obtained as a result of syllogism, but may even be opposite. For this reason, while imagination fixes the knowledge in the mind in mathematical sciences, it causes the knowledge to be distorted in other sciences.