İnsani gelişme endeksinin genelleştirilmiş sıralı logit modeli ile incelenmesi

Abstract

İnsani gelişme endeksi (İGE) 1990 ekonomik ölçütlere ikame olarak geliştirilmiştir. Bu endeks ülkelerin insani gelişmişini bilgiye erişim, uzun ve sağlıklı bir yaşam ve insana yakışır yaşam standardı boyutlarıyla değerlendirir. Bu çalışmanın amacı insani gelişme endeksini etkileyen değişkenleri insani gelişme endeksinin her bir grubu için ayrı ayrı genelleştirilmiş sıralı logit modeli ile analiz etmektir. Bebek ölüm sayısının (1.000 canlı doğum başına), ekonomik özgürlük endeksinin, interneti kullanan kişilerin (% nüfus), eğitimde eşitsizlik endeksinin, ergen doğum sayısının (15-19 yaş arası 1.000 kadın başına doğum) ve kişi başına karbondioksit emisyonunun (üretim) (ton) düşük, orta, yüksek ve çok yüksek insani gelişme endeksi grupları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre insani gelişme endeksi grupları üzerinde etkili olan değişkenlerden ekonomik özgürlük endeksi sabit ve pozitif; kişi başına karbondioksit emisyonu (üretim) (ton) sabit ve pozitif; eğitimde eşitsizlik endeksi sabit ve negatif; bebek ölüm sayısı (1.000 canlı doğum başına) dereceli ve negatif; interneti kullanan kişiler (% nüfus) dereceli ve pozitif; ergen doğum sayısının (15-19 yaş arası 1.000 kadın başına doğum) ise dereceli ve negatif yönde etkisi olduğu tespit edilmiştir.

The Human Development Index (HDI) was developed as a replacement for economic measures in 1990. This index evaluates countries' human development based on three dimensions: access to knowledge, a long and healthy life, and a decent standard of living. The aim of this study is to analyse the variables affecting the Human Development Index using a generalised ordered logit model separately for each group of the Human Development Index. The variables considered are infant mortality rate (per 1,000 live births), economic freedom index, internet users (% of population), education inequality index, adolescent birth rate (births per 1,000 women aged 15–19), and carbon dioxide emissions per capita (production) (tonnes) were examined for their effects on low, medium, high, and very high human development index groups. According to the study results, among the variables affecting human development index groups, the economic freedom index is constant and positive; carbon dioxide emissions per capita (production) (tonnes) is constant and positive; the education inequality index is constant and negative; infant mortality rate (per 1,000 live births) is graded and negative; the percentage of internet users (% of population) is graded and positive; while the number of adolescent births (births per 1,000 women aged 15–19) has a ranked and negative effect.