Terkos su şirketi

Abstract

Bu çalışmamız 19.yy.ın son çeyreği ile 20yy.ın ilk çeyreğini kapsamaktadır. Bu dönemde yaşanan siyasi,ekonomik ve sosyolojik gelişmeler de irdelenmiş,konumuza katkı sağlamış, şirketin kurulma sebeplerine ışık tutmuştur. Çalışmamızın konusu Terkos Su Şirketidir. Şirket, iki ad altında da bilinmektedir. İstanbul Su Şirketi ve Dersaadet Su Şirketi. Günümüzde Terkos ismiyle bilinirliği daha fazladır. Şirket,Fransızlara imtiyaz verilmesi sonucu kurulmuş, çok ortaklı bir Osmanlı Anonim Şirkettir. O dönem İngiliz- Fransız sermaye mücadelesi yaşanmakta, bu mücadelenin sonucunda Fransa galip gelmiş ve imtiyaz Fransızlara verilmiştir. Şirketin faaliyete başlaması kolay olmamış imtiyaz müddetinden yaklaşık dokuz yıl sonra bunu gerçekleştirebilmiştir. Şirket, evlere, iş yerlerine,imalathanelere, fabrikalara doğrudan Ya da dolaylı olarak su satışı yapmıştır. Bu su satış biçimini Abonelik ve Su Saati ile yaptığı gibi farklı şekillerde de su satışı işlevini gerçekleştirmiştir. Şirketin su satış biçimi Osmanlıda bir ilk olma özelliği taşımaktadır. Şirket kendinden sonra kurulan su şirketlerine bir model olmuş, onlara öncülük etmiştir. Şirket sözleşmesi de oldukça dikkat çekmektedir. Sözleşmede yer alan bir madde gereğince , şirket, hastane,askeri birimler gibi bazı kurumlara ve yangınlara ücretsiz su vermeyi taahhüt etmiştir. Ticari bir amaç için kurulan bir şirkete bu tür maddeleri koymak dikkate değerdir. Şirket Cumhuriyetten sonrada 1930 lu yıllara kadar çalışmasına devam etmiş, daha sonra millileştirilerek şimdiki İSKİ nin temelini oluşturmuştur. Şirket Cumhuriyetin ilk millileştirilen şirketi olması açısından da son derece önemlidir.

This study of ours consists of the late quarter of the 19th century and the early quarter of the 20th century(1875-1933). The topic of our study is ‘Terkos Water Company’, which is also called ‘Istanbul Water Company’, or ‘Dersaadet Water Company’. The main source of our thesis is comprised of the documents regarding this topic found in the Prime Ministry Ottoman archives . The company is the multi-partnered Ottoman Anonymous Company ,which was established after the French were granted some privileges. The company used to sell water to houses, workshops,mills and factories either directly or indirectly.They fulfilled this sale function by means of ‘subscription and water hours systems’.This system was the first in The Ottoman Empire and it was an innovation. The company also became a pioneer to the other water delivery companies given privileges with reference to this. The company pledged to give water free of charge to some state institutions such as hospitals,military areas and fire brigades ,in accordance with an article in the company contract. That was also a first. The company even continued to serve till 1930s, following the Proclamation of the Republic. Then it was nationalised. It also carries a lot of weight with reference to the fact that it was the first company to be nationalised during the Republican period.