Vekâlet teorisinin genel geçerliği tartışması: filantropi fenomeni ve kâr amacı gütmeyen organizasyonlarda kaynak sahiplerinin izleme davranışındaki farklılaşma

Abstract

Vekâlet teorisi, genellikle organizasyonlarda yöneticiler ve kaynak sahipleri arasındaki asil-vekil ilişkilerini araştırmaktadır. Bağışçıların asil rolünde olduğu kâr amacı gütmeyen organizasyonlar bu alanlardan biridir. Kusurlu vekâlet ilişkisi dâhilinde gelişen ve organizasyonel başarısızlık olarak nitelendirilebilecek olan yöneticilerin hatalı uygulamaları ve çıkar elde etme çabalarının, teoride kâr amacı gütmeyen organizasyonlara olan güveninin azalmasına sebep olacağı kabul edilmektedir. Vekâlet teorisi, izleme faaliyetlerinin vekâlet problemlerinin kontrolü açısından önemli rol oynadığını kabul etmektedir. Çalışmada, kâr amacı gütmeyen organizasyonları oluşturan asil-vekil yapısında, bağışçılar ile yöneticiler arasındaki vekâlet problemleri neticesindeki vekilleri izleme isteğinin, filantropiden nasıl etkilendiği sorusuna yanıt aranmıştır. Nitel araştırma, deneyimler ve algılar şeklinde karşımıza çıkan olguları derinlemesine bir bakış açısıyla incelemek için sosyal bilimler alanında sıkça kullanılan fenomenoloji deseni ile yürütülmüştür. Araştırma, dört bankanın bağışçı olma özelliği bulunan özel bankacılık yatırımcılarından oluşan örneklem üzerinden yürütülmüştür. Mülakatlarda bağışçıların filantropi ve kâr amacı gütmeyen organizasyonlar hakkında görüşleri alınmıştır. Mülakatlardan elde edilen veriler NVivo 11 programından yararlanılarak içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmaya ilişkin 11 ana-tema ve 76 tema tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucuna göre, kâr amacı gütmeyen organizasyonlarda ulaşılan bulgular firmalardan farklı olup, vekâlet teorisinin genel geçer asil-vekil davranışları kabulünü destekler nitelikte değildir. Araştırmada, filantropinin kâr amacı gütmeyen organizasyonların desteklenmesinde önemli rol oynadığı ve kaynak sağlayanların yöneticileri izleme isteğini azalttığı belirlenmiştir. Vekâlet Teorisi, Asil-Vekil, Kâr Amacı Gütmeyen Organizasyonlar, Bağışçılar, FilantropiAgency theory extensively researches executives and funders' principal-agent relations in organizations. Thereare also among them non-profit organizations, donators take part as principals. Within the imperfect agency relationship, improper practices of managers and efforts to obtain benefit which are known as an organizational failure, thought to be the reason of the decrease in confidence to non-profit organizations. Agency theory determined that monitoring activities play a significant role in controlling agency problems. In this thesis, it is tried to find out answer to question how the propensity for monitoring agents arising from agency problems between the funders and executives being affected by philanthropy, under the principal-agent structure forming the non-profit organizations. Qualitive research was carried out through phenomenological design which is a highly used pattern in social sciences to analyze with a thorough perspective, the phenomenon which occurs as experinces and perceptions. Research was carried out sample consisting of donator featured private banking investors within four banks. By means of the interviews, it has been inquired about philantrophy and non-profit organizations. The obtained data from the interviews were analyzed through content analysis using NVivo 11 software. As a result of the research 11 main-themes and 76 themes were identified. The study demonstrated that non-profit organizations are not supportive of the agency theory's mainstream of principals and agents, as for the profit oriented organizations. It has been found that philanthropy has an essential role for supporting non-profit organizations, decreasing propensity to monitor agents. Agency Theory, Principal-Agent, Non-Profit Organizations, Donators, Philanthropy