Mehmet Bin İskender Edirnevî'nin Kitâbu Baytar-Nâme tercümesi (İnceleme-Metin-Dizin)

Abstract

Bu tez, Süleymaniye Kütüphanesinin Bağdatlı Vehbi bölümünde 1496 numarada kayıtlı bulunan Kitābu Bayŧar-nāme adlı tercüme üzerinde yapılan bir dil çalışmasıdır. Kitābu Bayŧar-nāme adlı eser Aristo (M.Ö. 384- 322) tarafından yazılmış ve Abbasiler döneminde 7-9. yy. arasında Eski Yunancadan Arapçaya tercüme edilmiştir. Sözkonusu eser, Mehmet bin İskender Edirnevį tarafından Arapça’dan Türkçe’ye çevrilmiştir. Bu eserin ülkemizde, biri Süleymaniye Kütüphanesinde, diğeri de Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kütüphanesinde olmak üzere iki nüshası bulunmaktadır. Süleymaniye Kütüphanesimde bulunan nüsha 19 Ca 1265 tarihinde Hafız Muhammed Emin tarafından istinsah edilmiştir. Çalışmamız; inceleme, metin, dizin olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. İnceleme bölümünde eserin yazarı, nüshaları, tercümeleri ve de çalışma konumuz olan Kitābu Bayŧar-nāme hakkında bilgiler verilmiştir. Metnin imla ve dil özellikleri incelenmiştir. Metin bölümünde, tercümenin transkripsiyonu yapılmıştır. Transkripsiyonlu metinde noktalama işaretleri kullanılmış, satır başı konulmuştur. Ayet, dua ve Arapça ibareler Arap harfleriyle gösterilmiştir. Dizin bölümünde, transkripsiyonlu metinde bulunan kelime ve kelime grupları anlamlandırılmıştır. Kelimeler anlamlandırılırken metindeki anlam esas alınmıştır. Hastalık ve bitki adlarının anlamları mümkün olduğunca sözlüklerde geçen biçimleriyle verilmiştir. Bu bölümlerden sonra eserin Arap harfli metnine yer verilmiştir.

This dissertation is a linguistic study on Kitabu Baytar-name which is registered in number 1496 Bağdatlı Vehbi department in Süleymaniye Library. Kitabu Baytar-name was written by Aristo (384-322 B. C.) and translated from old Greek into Arabic in Abbasids periods between VII- IX. Century. Previosly mentioned book was translated from Arabic into Turkish by Mehmet b. İskender Edirnevi. We have two coppies of this manuscript. One of them is in Süleymaniye Library and other one is in Cerrahpasa Faculty of Medicine. The manuscript which is registered in Suleymaniye Library was copied by Hafiz Muhammed Emin in 1265. This dissertation has three parts; prologue, text and index. In the prologue, the informations about Kitabu Baytar-name’s content and it’s author, the coppies, the translations are given and the several aspects of the text are studied. In the text part, there is transcripted text. In transcripted text, punctuation and paragraph intentations are used. The verses, prayers and Arabic phrases are given in Arabic language. In index part, words and phrases in the trancripted text are interpereted by sticking to the meaning in the original text. While the words are interpreted, the meanings of the diseases and plants are given the way they are in dictionaries. After these parts, text of the book are given in Arabic language.