Publication: Parafiskal bir yükümlülük olarak işsizlik sigortası ve uygulaması
Abstract
This study originates from the fact that unemployment insurance ( UI ) is a fiscal liability; and it should be treated within the system of social security. The purpose of the research is to examine the relationship between characteristics of UI, its organizational, and financial structure, and financial liability institution. And, finally evaluation of it in terms of public finance approach. As in mentioned in part I and II of the study, the characteristics of UI differ from other social security programs. Moreover, the unemployment concept that it protected is a result of the operation of the national economy. The protection systems that brought against also differ according to the economic and social structure of the society. Therefore, the economic and social effects of UI, interacts with all the details of the program that applied. By using a simple model we try to predict the income and expenditure equilibrium of a possible UI program for 1998 in Turkey. And, under the prediction of the model, we search whether the financial liability of the program is bearable or not. The prediction indicate that, incentive payments from the employees charged at a lowest level while, return to employees are at a highest level and the payment time is maximum length in the triple financial systems. Therefore, under the predictions, and under the most risky situation, the burden of the UI program to the budget is regarded acceptable at a conceivable levels.
İşsizlik sigortasının parafiskal bir yükümlülük olarak değerlendirilmesi ve dolayısıyla sosyal güvenlik kapsamında ele alınması, bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu çerçeveden hareketle, çalışmamızda işsizlik sigortasının nitelikleri, organizasyonu ve finansmanı açısından, parafiskal kurum ve bu kurumun özellikleriyle ilişkilendirilmesi ve bu anlamda kamu maliyesi çatısı altında değerlendirilmesi esas alınmaktadır. Çalışmamızın teorik altyapısını oluşturan I. Ve II. Bölümlerde değinildiği üzere, işsizlik sigortası diğer sosyal güvenlik programlarından nitelik yönünden farklılıklar göstermektedir. Zira güvence altına aldığı işsizlik olgusu, ülke ekonomisindeki işleyişin doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Buna karşı getirilen korunma sistemleri de toplumların içinde bulunduğu ekonomik ve sosyal yapıya bağlı olarak değişmeler göstermektedir. Dolayısıyla işsizlik sigortasının ekonomik ve sosyal etkileri, uygulanan programın tüm detaylarıyla ilişki halindedir. Ülkemizde de işsizlik sigortasının uygulamaya geçirilmesi amacıyla birçok proje ele alınmıştır. Ancak, III. Bölümde de ayrıntılı olarak vurgulandığı üzere, bu projelerin uygulamaya geçirilmesi noktasında ya gerekli uzlaşmanın sağlanamaması veyahut ülkenin o dönemdeki ekonomik koşullarının programın uygulanmasına elverişli olmadığı gerekçeleriyle işsizlik sigortası uygulamaya konulamamıştır. Bu noktadan hareketle, hazırlanan yasa tasarıları doğrultusunda uygulanan bir finansman modeli de çalışmamızın son bölümünü oluşturmaktadır. Ele alınan model çerçevesinde, muhtemel bir işsizlik sigortası programının 1998 yılı gelir - gider dengesi tahmin edilmeye çalışılmış, öngörülen varsayımlar altında programın kaldırılabilir bir finansman yükü olup olmadığı araştırılmıştır. Yapılan tahminler sonucu, varolan prim sistemi dahilinde tahsil edilen prim gelirleriyle en riskli durumu ifade eden düşük prim toplama gücü, yüksek ödenek oranı ve azami süre ödenek ödenen bir programın uygulanması durumunda dahi, üçlü finansman sisteminin kendini finanse edebildiği ve pozitif bakiye verdiği belirlenmiştir. Bu itibarla, ortaya çıkan sonuçlar, bu varsayımlar ve en riskli durumda dahi, işsizlik sigortası programının bütçeye olan yükünün makul düzeyde gerçekleşeceğini ortaya koymaktadır.
İşsizlik sigortasının parafiskal bir yükümlülük olarak değerlendirilmesi ve dolayısıyla sosyal güvenlik kapsamında ele alınması, bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu çerçeveden hareketle, çalışmamızda işsizlik sigortasının nitelikleri, organizasyonu ve finansmanı açısından, parafiskal kurum ve bu kurumun özellikleriyle ilişkilendirilmesi ve bu anlamda kamu maliyesi çatısı altında değerlendirilmesi esas alınmaktadır. Çalışmamızın teorik altyapısını oluşturan I. Ve II. Bölümlerde değinildiği üzere, işsizlik sigortası diğer sosyal güvenlik programlarından nitelik yönünden farklılıklar göstermektedir. Zira güvence altına aldığı işsizlik olgusu, ülke ekonomisindeki işleyişin doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Buna karşı getirilen korunma sistemleri de toplumların içinde bulunduğu ekonomik ve sosyal yapıya bağlı olarak değişmeler göstermektedir. Dolayısıyla işsizlik sigortasının ekonomik ve sosyal etkileri, uygulanan programın tüm detaylarıyla ilişki halindedir. Ülkemizde de işsizlik sigortasının uygulamaya geçirilmesi amacıyla birçok proje ele alınmıştır. Ancak, III. Bölümde de ayrıntılı olarak vurgulandığı üzere, bu projelerin uygulamaya geçirilmesi noktasında ya gerekli uzlaşmanın sağlanamaması veyahut ülkenin o dönemdeki ekonomik koşullarının programın uygulanmasına elverişli olmadığı gerekçeleriyle işsizlik sigortası uygulamaya konulamamıştır. Bu noktadan hareketle, hazırlanan yasa tasarıları doğrultusunda uygulanan bir finansman modeli de çalışmamızın son bölümünü oluşturmaktadır. Ele alınan model çerçevesinde, muhtemel bir işsizlik sigortası programının 1998 yılı gelir - gider dengesi tahmin edilmeye çalışılmış, öngörülen varsayımlar altında programın kaldırılabilir bir finansman yükü olup olmadığı araştırılmıştır. Yapılan tahminler sonucu, varolan prim sistemi dahilinde tahsil edilen prim gelirleriyle en riskli durumu ifade eden düşük prim toplama gücü, yüksek ödenek oranı ve azami süre ödenek ödenen bir programın uygulanması durumunda dahi, üçlü finansman sisteminin kendini finanse edebildiği ve pozitif bakiye verdiği belirlenmiştir. Bu itibarla, ortaya çıkan sonuçlar, bu varsayımlar ve en riskli durumda dahi, işsizlik sigortası programının bütçeye olan yükünün makul düzeyde gerçekleşeceğini ortaya koymaktadır.