İmam Muhammed'in el-CÂMİU'S-SAĞÎR adlı eserinde teklîfi hükümlerin tasnif ve ifadelendirilmesi

Abstract

KISALTMALAR ........................................................................................................................ IV ÖNSÖZ .......................................................................................................................................... V GİRİŞ A- ÇALIŞMANIN KONUSU, SINIRLARI, AMACI VE YÖNTEMİ .......................................................... VI B- ÇERÇEVE OLARAK İLGİLİ ISTILÂHÂT: KAVRAMLAR ..................................................................... X 1- Mükellef, Hüküm ve Teklîfî Hüküm Kavramları ....................................................................... X 2- Hanefî Fıkhında Teklîfî Hükümler ............................................................................................ XI a- Farz ................................................................................................................................... XII b- Vâcib ............................................................................................................................... XIII c- Sünnet .............................................................................................................................. XIII d- Müstehab ......................................................................................................................... XIV e- Haram .............................................................................................................................. XIV f- Tahrîmen mekruh .............................................................................................................. XV g- Tenzîhen mekruh .............................................................................................................. XV h- Mübah .............................................................................................................................. XVI MUHAMMED b. HASEN eş-ŞEYBÂNÎ’NİN HAYATI Ve ESERLERİ A- İMAM MUHAMMED eş-ŞEYBÂNÎ’NİN HAYATI, İLMÎ KİŞİLİĞİ VE GENEL OLARAK ESERLERİ .......2 1- Hayatı ...................................................................................................................................... 2 2- İmam Muhammed’in İlmî Kişiliği ve Eserleri ............................................................................ 4 a- İmam Muhammed’in Hanefî Fıkhının Tedvinindeki Yeri ..................................................... 7 b- Zâhiru’r-rivâye eserleri ........................................................................................................ 9 c- Nâdiru’r-rivâye eserleri ................................................................................................... 122 B- el-CÂMİ‘U’S-SAĞÎR .....................................................................................................................13 1- Eserin Te’lif Süreci .................................................................................................................. 13 II 2- el-Câmi'u's-sağîr’in Muhtevası ............................................................................................... 14 3- Eserin İlim Dünyasına Yayılışı ................................................................................................. 15 İKİNCİ BÖLÜM el- CÂMİ‘U’S-SAĞÎR’DE TALEP İFADE EDEN TEKLÎFÎ HÜKÜM LAFIZLARININ TASNÎFİ Ve DEĞERLENDİRİLMESİ A- TALEP BİLDİREN LAFIZLAR Ve MESELELERE GÖRE ALDIKLARI ANLAM Ve HÜKÜMLER ......... 18 1- Farada ( ) ................................................................................................................... 18 2- Ketebe ( / ) ......................................................................................................... 22 3- Emera ( / ) .............................................................................................................. 24 4- Vecebe ( ) ................................................................................................................... 27 5- Aleyhi ( )....................................................................................................................... 33 6- Lâ büdde min ( ) ..................................................................................................... 37 7- Lezime ( ) ...................................................................................................................... 40 8- Senne ( / ) ............................................................................................................. 44 9- İnbeğâ ( / ) .......................................................................................................... 48 10- Ehabbe ( ) ................................................................................................................ 53 11- Fedale ( ) ................................................................................................................... 60 12- Tetavve‘a ( ) ........................................................................................................... 64 13- Nefele ( / ) .......................................................................................................... 68 14- Hasüne ( ) ................................................................................................................. 70 B- DEĞERLENDİRME ................................................................................................................... 77 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM el- CÂMİ‘U’S-SAĞÎR’DE YASAK Ve SERBESTLİK İFADE EDEN TEKLÎFÎ HÜKÜM LAFIZLARININ TASNÎFİ Ve DEĞERLENDİRİLMESİ I- YASAK BİLDİREN LAFIZLAR Ve MESELELERE GÖRE ALDIKLARI MÂNA Ve HÜKÜMLER ..............85 A- LAFIZLAR Ve MESELELERE GÖRE ALDIKLARI MÂNA Ve HÜKÜMLER ...................................... 85 1- Harume ( ) ................................................................................................................... 85 2- Lâ yahillu ( / ) .................................................................................................... 88 III 3- La yenbeğî ( ) .......................................................................................................... 91 4- Sâe ( / ) .............................................................................................................. 95 5- Kerihe ( ) ..................................................................................................................... 100 6- Lâ/ mâ uhibbu ( ) .............................................................................................. 106 7- Lâ yecûzü/ Lem yecüz ( / ) ........................................................................... 109 B- DEĞERLENDİRME ................................................................................................................. 112 II- SERBESTLİK BİLDİREN LAFIZLAR Ve MESELELERE GÖRE ALDIKLARI ANLAM Ve HÜKÜMLER 116 A- LAFIZLAR Ve MESELELERE GÖRE ALDIKLARI ANLAM Ve HÜKÜMLER .................................. 116 1- Halle ( ) ...................................................................................................................... 1166 2- Lâ be’s ( ) .......................................................................................................... 11919 3- Lâ yedurruhu ( ) ................................................................................................... 123 4- Lâ yukrahu ( ) ......................................................................................................... 125 5- Câze ( ) ....................................................................................................................... 128 B- DEĞERLENDİRME ................................................................................................................. 131 SONUÇ .....................................................................................................................................134 KAYNAKÇA ............................................................................................................................136 eybânî, el-Câmi'u's-sağîr, el-Asl, teklîfî hüküm, Kasani, İbn Abidin, ibadetler

İMAM MUHAMMED’İN el-CÂMİ'U'S-SAĞÎR ADLI ESERİNDE TEKLÎFÎ HÜKÜMLERİN TASNİF VE İFADELENDİRİLMESİ İslam hukukunda “teklîfî hükümler” olarak bilinen vâcib, mekruh, haram vb. hükümlerin fıkhın tedvin edilmeye başlandığı ilk dönemde henüz tam olarak teşekkül etmediği ve bu hükümlerin daha kapalı kelimelerle ifade edildiği bilinmektedir. Bu durumu Muhammed b. Hasen eş-Şeybânî’nin el-Câmi'u's-sağîr adlı eseri merkezinde inceleyen bu çalışmada onun teklîfî hüküm ifade etmek üzere kullandığı lafızların mahiyeti araştırılmaktadır. Bu bağlamda öncelikle lafızların Kur’an ve Sünnet’e dayanıp dayanmadığı ele alınmaktadır. Ardından İmam Muhammed’in söz konusu lafızları kullanımı sonraki fakihlerden Kasani ve İbn Abidin’in açıklamaları ile birlikte değerlendirilmektedir. Netice olarak onun kullandığı çeşitli ifadeleri nasıl anlamak gerektiği ve bu kullanımların sonraki fakihleri ne ölçüde etkilediği sorgulanmakta, son olarak teklîfî hükümler tasnifindeki ıstılahların Hanefi fakihleri tarafından hangi sebeplerle tercih edilmiş olduğuna dair fikirler ileri sürülmektedir. ash-Shaybani, al-Jami' as-Saghir, al-Asl, categoric juristic proposition (hukme taklifi), al-Kasani, Ibn Abedeen, prayers ABSTRACT THE CLASSIFICATION AND EXPRESSION OF CATEGORIC JURISTIC PROPOSITIONS IN THE BOOK OF IMAM MUHAMMAD ‘al-JAMI' as-SAGHIR’ It’s known that wajib, makrooh, haram and such terms -which are called categoric juristic propositions (hukme taklifi) in Islamic law- weren’t formed completely in the early period of fiqh and found voice in more secret words. In this work -which analyzes this situation in the book of Imam Muhammad ibn al-Hasan Ash-Shaybani “al-Jami' as-Saghir”- the quality of the words used by him and meaned hukme taklifi is examined. Firstly it’s handled that these words whether lean the Qoran and the Sunnah or not. Then the usage of Imam Muhammad is evaluated with the expressions of the latter fuqaha al-Kasani and Ibn Abedeen. In conclusion, it’s questionized how we must understand the different and various words he used and to what degree these usages affected the latter fuqaha. Finally, some arguments are launched out about why the prescriptive terms of al-ahkam at-taklifiyyah were preferred by Hanafit fuqaha.