Tasavvuf tarihi açısından Horasan-Endülüs Etkileşimi : Abdullah el-Ensârî el-Herevî ve İbnü'l-Arîf örneği

Abstract

Düşünce geleneklerinin doğdukları bölgelerden farklı yerlere metinler aracılığıyla yolculuk ederek etkide bulunmaları tarihte pek çok örneği ile karşılaşabileceğimiz bir gerçekliktir. Tasavvuf tarihi açısından V. (XI.) yüzyıl Horasan sûfîlerinden Abdullah el-Ensârî el-Herevî ile VI. (XII.) yüzyıl Endülüs sûfîlerinden İbnü’l-Arîf arasında da söz konusu etkileşime örnek olabilecek bir ilişki bulunmaktadır. Herevî’nin İlelü’l-makâmât adlı eseri ile İbnü’l-Arîf’in Mehâsinü’l-mecâlis adlı eseri arasında görülen etkileşim, her iki müellifin kendinden sonraki sûfî müelliflere olan etkileriyle daha geniş bir çerçeveye yayılmıştır. Herevî’nin İlel’i Bedreddîn et-Tüsterî tarafından, İbnü’l-Arîf’in Mehâsin’i ise İbnü’l-Mer’e tarafından şerh edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Herevî’nin İlelü’l-makâmât ve İbnü’l-Arîf’in Mehâsinü’l-mecâlis adlı eserler arasındaki ilişkiden ve bu eserlere yapılan şerhlerden yola çıkarak Horasan-Endülüs arasındaki etkileşime ilişkin çıkarımlarda bulunmaktır. Böylelikle iki sûfînin birbirlerinden hangi noktalarda etkilendikleri ve bu etkinin hangi yönlerden diğer müelliflere yansıdığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.It is a fact that we could encounter various examples in the history that the traditions of thought, by traveling through the texts, impact the places different from their homelands. There is also a relationship that could be considered as an example for the afore-mentioned influence between Abdullah al-Ansari al-Harawî, who is a sufi from Khorasan in V. (XI.) century and Ibn al-Arîf, who is an Andalusian sufi in VI. (XII.) century, in terms of the history of sufism. The interaction between the Ilal al-maqâmat of Harawî and Mahâsin al-mecâlis of Ibn al-Arîf extended to a broader framework thanks to the effect of both sufis on their successors. Ilal of Harawî was expounded by Bedreddin at-Tusterî while Mahasin of Ibn al-Arîf by Ibn al-Mer’e. The aim of this study is to conclude inferences with regards to the interaction between Khorasan and Andalusia based upon the Ilal al-maqâmat of Harawî and Mahâsin al-mecâlis of Ibn al-Arîf as well as commentaries on these works. Thus, we tried to reveal in which points these two sufis influenced each other and in which aspects this effect has reflected on the other sufis.